ආමෙගඩන්

 

හීබෲ භාෂාවෙන් "ටෙල්" කියලා හඳුන්වන්නේ දීර්ඝ කාලයක් මිනිස් වාසයන් පැවතීම නිසා ක්‍රමයෙන් උස් බිමක් බවට පත් වූ තැනකට. මේ වගේ තැනක් හැදෙන්නේ තැනි බිමක තියෙන මිනිස් ජනාවාසයක්  දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ එක මත එක ගොඩනැගිලි ඉඳි කිරීමෙන් ක්‍රමයෙන් උස් බිමක් බවට පත් වීමෙන්. අවුරුදු දහස් ගානක් තිස්සේ ජනාවාස පැවතුනු ඊශ්‍රායලයේ මේ වගේ "ටෙල්" කියල හඳුන්වන තැන් රාශියක් තියෙනවා. වර්තමාන ඊශ්‍රායලයේ අගනුවර වන "ටෙල් අවිව්" නගරයත් ඊට උදාහරණයක්.
 

ඊශ්‍රායලයේ උතුරට වෙන්න තියෙනවා "ටෙල් මෙගීඩෝ" කියල හඳුන්වන පැරණි නගරයක්. මේ නගරය ඉතාම වැදගත් වෙන්නේ ඊජිප්තුව සහ ආසියාව යා කළ වෙළඳ මාර්ගය මේ නගරය අසලින් වැටී තිබීම නිසා. ටෙල් මෙගිඩෝ නගරය ක්‍රි.පූ. 5000 පමණ සිට අඛන්ඩ මිනිස් ජනාවාසයක්ව පැවතුනා.
 

ටෙල් මෙගීඩෝ නගරය අවට පිහිටි තැනි බිම් වලින් ඉහලට එසැවුනු තරමක් විශාල කඳු ගැටයක ස්වරූපයෙන් වර්තමානයේ දකින්න පුළුවන්.
 

නව තෙස්තමේන්තුව හෙවත් ක්‍රිස්තියානි බයිබලයේ අවසාන පොත වෙන්නේ "එළිදරව්ව" (Book of Revelation). මේ පොතේ ප්‍රධාන වශයෙන් තියෙන්නේ ලෝක විනාශය ගැන. එහිදී ලෝකාවසාන සමයේ සිදුවන බිහිසුණු යුද්ධයක් ගැන කියැවෙනවා.
 

එළිදරව්වේ 16 වැනි පරිච්ඡේදයේ 12 සිට 16 දක්වා වන වාක්‍යයන් වෙන් වෙන්නේ මේ යුද්ධය ගැන කියන්න. එහි කියැවෙන අන්දමට,
 

"සය වැනි දේව දූතයා තමා අත වූ බඳුන යුප්‍රටීස් ගංගාව වෙත හැලීය. එවිට එහි ජලය සම්පූර්ණයෙන්ම සිඳී ගියේය. ඒ පෙරදිග සිට පැමිණෙන රජවරුන්ට [තමාගේ හමුදාව ගඟ තරණය කරවීමට] මග සූදානම් කළ හැකි ලෙසය." (16:12)
 

"මම එවිට ගෙම්බන් වැනි අශුද්ධ ආත්මයන් තුනක් මකරාගේ, මෘගයාගේ සහ ව්‍යාජ දිවැසිවරයාගේ මුවින් නික්මෙනු දුටුවෙමි." (16:13)
 

"ඔවුන් යක්ෂයන් ගේ ආත්මයන් ය. ඔවුන් නොයෙකුත් ප්‍රාතිහාර්‍යයන් පෑ අතර, ඒවා ලෝකයේ රජවරුන් සහ මිනිසුන් අතරට ගොස් දෙවියන් වහන්සේ ගේ විශිෂ්ඨ [යේසුස් වහන්සේ නැවත පැමිණෙන] දිනයට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා ඔවුන් ඒකරාශි කරවීය." (16:14)
 

"බලනු, මම සොරෙක් ලෙස ඔබ වෙත පැමිණෙමි. සූදානමින් බලාසිටින්නා සහ තමාගේ වස්ත්‍රයන් ආරක්ෂා කරගන්නා ආශිර්වාද ලද්දෝය. එසේ නොවන්නා නිරුවතින් ඇවිද යනු ලබන අතර, ඔහුගේ ලජ්ජාව ප්‍රදර්ශනය කරයි" [යේසුස් වහන්සේ කීය]." (16:15)
 

"එවිට ඔවුන් සියල්ලෝම හීබෲ බසින් ආමෙගඩන් නමින් හැඳින්වෙන ස්ථානයට එක් රැස් වූහ." (16:16)
මේ කියැවෙන ආකාරයට යේසුස් වහන්සේ නැවත පැමිණෙන විට ලෝකයේ සියළුම රටවල පාලකයන් එතුමන්ට එරෙහිව හමුදා රැස් කොට යුප්‍රටීස් ගංගාව තරණය කොට "ආමෙගඩන්" නමින් හැඳින්වෙන තැනකට රැස් වෙනවා. හොඳ සහ නරක අතර බිහිසුණු සටනක් මෙතැනදී සිදුවන අතර, එහිදී යේසුස් වහන්සේ තමාට එරෙහිව එන සේනාව පරදවා ජය ගැනීමට සමත් වෙනවා.
 

මේ "ආමෙගඩන්" නමින් ග්‍රීක් බසට පරිවර්තනය කරල තියෙන්නේ "හර් මෙගීඩෝ" කියන හීබෲ වචනය. ඒ කියන්නේ "මෙගීඩො කන්ද". එහෙම නැත්තම් ටෙල් මෙගීඩෝ නගරය.

නිරයේ නිම්නය

 

ඊශ්‍රායලයේ ජෙරුසෙලම් නගරයට යාබදව තියෙන නිම්නයක් හැඳින්වෙන්නේ "වදි අර්-රබාබි" නමින්. වදි අර්-රබාබි කියන අරාබි නමේ තේරුම "රෙබාබ් නිම්නය". රෙබාබ් කියන්නේ අරාබි ජාතිකයන් අතර භාවිතා වෙන වයලීනයකට සමාන සංගීත භාණ්ඩයක්. මේ නිම්නයට මේ නම ලැබුණේ පලස්තීනය අරාබි රාජ්‍යයක්ව පැවති කාලයේ. 

ඒත්, ඊශ්‍රායලය යුදෙව් රාජ්‍යයක් ව පැවති අතීතයේ මේ නිම්නය හැඳින්වුනේ "ගේ බෙන් හින්නොම්" නැතිනම් "ගේ හින්නොම්" කියන නම් වලින්. මේ හීබෲ නමේ තේරුම "හින්නොම් ගේ පුතාගේ නිම්නය" නැත්නම් "හින්නොම් ගේ නිම්නය".
 

හින්නොම් නිම්නය තියෙන්නේ පැරණි ජෙරුසෙලම් නගරයට දකුණින් නගරයට යාබදව. නිම්නය සහ පැරණි ජෙරුසෙලම් නගරය අතර තමයි සයොන් කන්ද පිහිටලා තියෙන්නේ.

හින්නොම් නිම්නය බයිබලයේ සඳහන් වෙන්නේ ඉතාම බිහිසුණු කටයුත්තක් වෙනුවෙන්. ඒ කුඩා දරුවන් ගින්නෙන් දවා බිලි පූජා කළ ස්ථානයක් විදිහට.
 

මේ සිරිත පටන් ගන්නේ ජුදා රාජධාණියේ අහාස් රජතුමා විසින්. අහාස් රජතුමා ඇසිරියානු අධිරාජ්‍යය සමඟ මිත්‍ර සන්ධානයකට එළැඹී, ඇසිරියානු ආගම අනුව යුදෙව් ආගම වෙනස් කිරීමට උත්සහ කළ කෙනෙක්. ඔහු තමාගේ ප්‍රධාන බිරිඳගේ පුතා හැර අනෙක් පුතුන් හින්නොම් නිම්නයේදී මොලොක් නම් දෙවියාට ගින්නෙක් දවා පූජා කළ බව සඳහන්. සමහරවිට මෙය කරන්න ඇත්තේ ඔහුගෙන් පසු සිහසුනට ඇතිවිය හැකි ආරවුල් වලින් මිදීමට වෙන්න ඇති. මේ සිරිත ඔහුගේ මුණුපුරා වූ මනාස්සේ රජු ගේ කාලයේත් දිගටම පැවතුනු බව බයිබලයේ සඳහන් වෙනවා.
මේ නිසා හින්නොම් නිම්නයේදී කුඩා දරුවන් ගින්නෙන් දවා බිලි පූජා කිරීම ක්‍රි.පූ. 730-640 අතර කාලයේ යුදෙව්වන් අතර පැවති සිරිතක් බව හිතන්න පුළුවන්. මේ සිරිත බයිබලයේ දැඩි ලෙස පිළිකෙව් කරමින් හෙළා දකින අතර, දෙවියන් ගේ ශාපය යුදෙව්වන්ට සහ හින්නොම් නිම්නයට එල්ල වූ බව සඳහන් වෙනවා.
 

මුල් කාලීන යුදෙව් ආගමේ මරණින් මතු ජීවිතයක් හෝ ජීවත්ව සිටි කාලයේ සිදු කරන අයහපත් ක්‍රියා වෙනුවෙන් දඬුවම් ලැබීමක් ගැන සඳහන් වෙන්නේ නෑ. මිය ගිය අයගේ ආත්ම "ෂෙඕල් (Sheol)" නමින් හැඳින්වුන ස්ථානයකට යන බව සඳහන් වුනත්, ඔවුන්ව විනිශ්චය කිරීමක් හෝ අපායක්, දිව්‍යලෝකයක් ගැන සඳහන් වෙන්නේ නෑ.
 

නමුත් බැබිලෝනියානු පිටුවහල් කාලයේදී විනිශ්චය, මරණින් මතු ජීවිතය, අපාය සහ දිව්‍ය ලෝකය පිළිබඳ අදහස් යුදෙව් ආගමේ වර්ධනය වෙන්න පටන් ගන්නවා. එහිදී අපාය වෙනුවෙන් ඔවුන් යොදා ගන්න නම වෙන්නේ "ගෙහින්නොම්". දෙවියන්ගේ ශාපයට ලක් වූ හින්නොම් නිම්නය සහ එහි සිදු කළ බිහිසුණු බිලි පූජාවන් පිළිබඳ අඳුරු මතකයන් මේ සඳහා පාදක වෙන්න ඇති.
 

ක්‍රිස්තියානි ආගම බිහි වෙනවිට, "ගෙහින්නොම්" නම් හීබෲ වචනය ග්‍රීක් බසට පරිවර්තනය වෙන්නේ "ගෙහෙන්නා (Gehenna)" විදිහට. "ෂෙඕල්" නම් හීබෲ වචනය ග්‍රීක් බසට පරිවර්තනය වෙන්නේ "හේඩ්ස් (Hades)" විදිහට. හේඩ්ස් කියන්නේ මළවුන්ට අධිපති ග්‍රීක දෙවියා. බයිබලය ඉංග්‍රීසි බසට පරිවර්තනය වෙද්දී "ගෙහෙන්නා" පරිවර්තනය වුනේ "හෙල් (Hell)" විදිහට.
 

ඒ විතරක් නෙවෙයි. ඉස්ලාම් ආගමේ අපාය හැඳින්වෙන්නේ "ජහන්නම් (Jahannam)" නමින්. ඒ වචනයේ මූලයත් "ගෙහෙන්නා" කියන හීබෲ වචනයමයි.
 

අතීතයේ සිදුවුනු බිලි පූජාවන්ගේ බිහිසුණු මතකයන් රඳවා ගත් නිරයේ නිම්නය හෙවත් "ගේ හින්නොම්" නිම්නය අදටත් ජෙරුසෙලම් නගරයේදී දකින්න පුළුවන්. බිලි පූජා සඳහා භාවිතා කළා යැයි සිතිය හැකි අල්තාරයන්ගේ නටබුන් අදටත් දකින්න පුළුවන්.

යුදෙව් ආගමේ විකාශය

 

යුදෙව් ආගමේ ආරම්භය

යුදෙව් ආගමික මූලාශ්‍ර වලට අනුව දෙවියන් වහන්සේ හොරෙබ් කන්ද මතදී ගිනිගෙන දැවෙන පඳුරක වෙසින් මෝසස් වෙත පෙනී සිටීම යුදෙව් ආගමේ ආරම්භය ලෙස සලකන්න පුළුවන්. මීට කලින් අවස්ථා වලදී දෙවියන් වහන්සේ නෝවා සහ ඒබ්‍රහම් ඇතුළු වෙනත් දිවැසි වරු ගණනාවක් සමඟ සන්නිවේදය කළත්, යුදෙව් ආගමේ නිශ්චිත ආරම්භය කියලා සලකන්න පුළුවන් වෙන්නේ ඉහත අවස්ථාව.

නමුත් මේ සිද්ධිය ඓහික ඉතිහාසඥයන් පිළිගන්නේ නෑ. ඒ නිසා ඓහික කෝණයකින් බලන විට යුදෙව් ආගමේ ආරම්භය අවිනිශ්චිතයි.

කෙසේ වෙතත්, ක්‍රි.පූ. 1000 පමණ වන විට වර්තමාන ඊශ්‍රායලය සහ පලස්තීනයට අයත් භූමියේ (කනානයේ) ඊශ්‍රායල් සහ යුදා නම් රාජධාණි දෙකක් පැවතුනු බවත්, මේ රාජධාණි දෙකේ ජනතාව එකම භාෂාවක් (හීබෲ) කතා කළ, එකම ආගමක් ඇදහූ, එකම සංස්කෘතියකට අයත් වූ බව ඓතිහාසික සත්‍යයක් වශයෙන් පිළිගන්න පුළුවන්.

ඊශ්‍රායල් සහ යුදා රාජධානි

 මේ ජනතාව "ඊශ්‍රායල්" නමින් හැඳින්වුන එකම ජනවර්ගයකට අයත් වුනා. මේ ජන වර්ගය ගෝත්‍ර දොළහකින් සමන්විත වුනා. මේ ගෝත්‍ර දොළහෙන් යුදා සහ බෙන්ජමින් ගෝත්‍ර දෙක ජෙරුසෙලම අගනුවර කරගත් යුදා රාජධානියේ වාසය කළ අතර, අනෙක් ගෝත්‍ර දහය සමාරියා නගරය අගනුවර කරගත් ඊශ්‍රායල් රාජධානියේ වාසය කළා.

මේ ජනතාවගේ ආගම වර්තමාන යුදෙව් ආගමේ මූලාරම්භක අවස්ථාව වශයෙන් සලකන්න පුළුවන්.

මේ ආගම "යාහ්වේහ්" නමින් හැඳින්වුනු එක දෙවියෙක් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබූ අතර, එහි ප්‍රධාන විශ්වාසයන් වුනේ:

1. යාහ්වේහ් ලෝකය නිර්මාණය කළ සර්වබලධාරී දෙවියන් බව
2. ඊශ්‍රායල් ජනතාව දෙවියන් ගේ තෝරාගත් ජනතාව බව
3. ඊශ්‍රායල් ජනතාව දෙවියන් විසින් දිවැසි වරු හරහා ලබා දුන් දැණුම් සහ නීති පද්ධතියකට අනුව ජීවත් විය යුතු බව
4. කනානය ඊශ්‍රායල් ජනතාවගේ භූමිය ලෙස ඔවුන්ට ලබා දෙන බවට දෙවියන් ඔවුන්ට පොරොන්දු වූ බව

මේ දෙවියන්ගේ ප්‍රධාන දේවස්ථානය ජෙරුසෙලම් නගරයේ පිහිටා තිබුණු අතර, ආගම කේන්ද්‍රගත වුනේ මේ දේවස්ථානය වටා. මේ දේවස්ථානයේ සේවය කළ පූජකයන් ආගමේ ප්‍රධාන බලධාරීන් වුනා. 

මේ ආගම ආගමික වතාවත්, සිරිත් විරිත් සහ ආගමේ සංවිධානය අතින් වර්තමාන යුදෙව් ආගමට වඩා සෑහෙන වෙනස් ස්වරූපයක් ගත්තා.

විදෙස් ආක්‍රමන සහ බැබිලෝනියානු පිටුවහල් කිරීම

ක්‍රි.පූ. 732-720 කාලයේදී ඇසිරියානු අධිරාජ්‍යය ඊශ්‍රායල් රාජධානිය ආක්‍රමනය කළ අතර, එය සම්පූර්ණයෙන් විනාශයට පත් කර දැමුනා. එහි ජනතාවගෙන් කොටසක් අසල්වැසි යුදා රාජධානියට පළා ගියා. ඉතිරිවුනු අයෙගෙන් බහුතරය ඇසිරියානු අධිරාජ්‍යයේ ඈත ප්‍රදේශ වලට පිටුවහල් කෙරුණා.

ක්‍රි.පූ. 589 දී බැබිලෝනියානු අධිරාජ්‍යය විසින් යුදා රාජධානිය ආක්‍රමනය කළ අතර එයටත් අත් වුනේ ඊශ්‍රායල් රාජධානියට අත්වුනු ඉරණම මයි. ජෙරුසෙලමේ දේවස්ථානය විනාශ කෙරුණු අතර නගරය සම්පූර්ණයෙන්ම ජන ශුන්‍ය කෙරුනා. යුදාවේ වංශවතුන්ගෙන් බහුතරයක් බැබිලෝනියාවට වහලුන් ලෙස පිටුවහල් කෙරුණු අතර සාමාන්‍යය වැසියන් බහුතරයක් අසල්වැසි ප්‍රදේශ වලට පලා ගියා.

යුදා රාජධානියේ ආගමික විද්වතුන් බොහෝ දෙනා බැබිලෝනියාවට පිටුවහල් කෙරුණු අතර, බැබිලෝනියාවේදී ඔවුන්ගේ ආගම විශාල පරිවර්තනයකට ලක් වුනා.

ප්‍රධාන වෙනස වුනේ එතෙක් කල් දේවස්ථානය, එහි සිදු කෙරුණු ආගමික වතාවත් සහ ඒ ආගමික වතාවත් කළ පූජකයන් වටා කේන්ද්‍රගත වුනු ආගමට දේවස්ථානයේ විනාශයත් සමඟම ඒ කේන්ද්‍රය අහිමි වීම. ඒ නිසා බැබිලෝනියාවේදී ආගමේ කේන්ද්‍රය ආගමික ලියැවිලි සහ ඒ ලියැවිලි පවත්වාගෙන ගිය, ඒවා ගැන හැදෑරීම් කළ ආගමික විද්වතුන් වෙත මාරු වුනා. 

ක්‍රි.පූ. 550 දී බැබිලෝනියාව පර්සියානු අධිරාජ්‍යයට යටත් වුනා. පර්සියානු අධිරාජ්‍යයා වුනු මහා සයිරස් ක්‍රි.පූ. 539 දී ඔවුන්ට නැවතත් මව්බිම කරා පැමිණීමට අවසර දුන්නා. එතැන් සිට ඔවුන් පැවතුනේ පර්සියානු අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රාන්තයක් විදිහට. පර්සියානුවන්මේ ප්‍රාන්තය හැඳින්වූයේ "යෙහූද්" (යුදා කියන වචනය පර්සියානු භාෂාවට පැමිණීමේදී විකෘති වුනු ආකාරය) නමින්. යෙහූද් හි වැසියන් "යුදෙව්වන්" ලෙසත්, ඔවුන්ගේ ආගම "යුදෙව් ආගම" ලෙසත් හැඳින්වුනා.

මේ කාලයේදී පර්සියානු ආගමේ බලපෑමට යුදෙව් ආගම ලක් වුනු අතර, ප්‍රධානම බලපෑම වුනේ මරණින් මතු ජීවිතයක් පිළිබඳ විශ්වාසයන් යුදෙව් ආගමට ඇතුළු වීම. පසුව මේ ප්‍රාන්තය මහා ඇලෙක්සැන්ඩර් රජු යටතේ ග්‍රීක පාලනයටත් ඉන්පසු රෝම පාලනයටත් නතු වූ අතර, ඒ හරහා ග්‍රීක ආගමේ බලපෑමටත් ලක් වුනා.

ඊට අමතරව ලෝකය නිර්මාණය, ප්‍රථම මිනිසා වූ ආදම් නිර්මාණය සහ ජල ගැල්ම පිළිබඳ කතා පැරණි සුමේරියානු ආගමික කතා වලට විශාල වශයෙන් සමාන නිසා ඒ කතා බැබිලෝනියානු පිටුවහල් සමයේදී බැබිලෝනියානු ආගමෙන් යුදෙව් ආගමට එකතු වුනු බව සමහර ඉතිහාසඥයන් අදහස් කරනවා. ඒත් ඒක හරියටම නිශ්චිත නෑ. වසර 50 ක් වගේ කෙටි කාලයක් තුළදී ඒ තරම් විශාල බලපෑමක් වුනා කියල හිතන්න අමාරුයි.

දෙවන දේවස්ථාන යුදෙව් ආගම (Second Temple Judaism)

ක්‍රි.පූ. 516 දී ජෙරුසෙලමේ දේවස්ථානය නැවත ඉඳි කෙරුණු අතර, පැරණි ආගමික වතාවත් නැවතත් ආරම්භ කෙරුණා. යුදෙව් ආගමේ මෙතැනින් ආරම්භ වන කාල සීමාව හැඳින්වෙන්නේ "දෙවන දේවස්ථාන යුදෙව් ආගම" ලෙස.

දෙවන යුදෙව් දේවස්ථානය

දේවස්ථානය නැවත ඉඳිකෙරුණු පසු යුදෙව් ආගමේ පැරණි ස්වරූපයේ පූජකයන් සහ වතාවත් නැවත ආරම්භ වුනු නමුත්, බැබිලෝනියානු පිටුවහල් සමයේදී ආගමික ලියැවිලි සහ ආගමික විද්වතුන්ට ලැබුණු තැන නැතිවුනේ නෑ. මේ නිසා දෙවන දේවස්ථාන යුදෙව් ආගම දේවස්ථානය හා බැඳුණු ධාරාවක් සහ ලියැවිලි හා බැඳුණු ධාරාවක් වශයෙන් ප්‍රධාන ධාරාවන් දෙකකින් සමන්විත වුනා.

පූජකවරු ජෙරුසෙලම ප්‍රධාන කොටගෙන සිටි අතර, සියළුම ප්‍රධාන ආගමික වතාවත් කෙරුණේ ඔවුන් අතින්. මේ නිසා ඔවුන් සැලකිය යුතු ආගමික සහ දේශපාලන බලයක් අත් කරගෙන හිටියා.

යුදෙව් ආගමේ ආගමික ලියැවිලි ප්‍රධාන වශයෙන් කොටස් දෙකකට බෙදුනා. ඒ ප්‍රධාන ආගමික ලියැවිලි සහ ඒවායේ අර්ථ දැක්වීම් වශයෙන්.

මින් පළමුවැනි කොටස "ටෝරා" (ඉගැන්වීම්), "නෙවීම්" (දිවැසිවරු) සහ "කෙටුවිම්" (ලියැවිලි) නමින් හැඳින්වෙන පොත් තුනකින් සමන්විත වෙනවා. මේ පොත් තුන එකට ගත් කළ "තනාක්" නමින් හැඳින්වෙනවා. එය සාමාන්‍යය ව්‍යවහාරයේදී "යුදෙව් බයිබලය" හෙවත් "පැරණි තෙස්තමේන්තුව" නමින් හැඳින්වෙනවා. මේවා බැබිලෝනියානු පිටුවහල් කිරීමට පෙර සමයේ සහ ඒ ආසන්නයේ ග්‍රන්ථාරූඪ කෙරුණු ලියැවිලි.

දෙවැනි කොටස ප්‍රධාන වශයෙන් මුඛ පරම්පරාගතව ඇවිත්, පසු කාලීනව ග්‍රන්ථාරූඪ කෙරුණු ලියැවිලි. මේවා යුදෙව් ආගමික නීති, ඒවායේ අර්ථ දැක්වීම්, වැඩිදුර විභාග කිරීම් සහ අර්ථ දැක්වීම් පිළිබඳ අර්ථ දැක්වීම් වලින් සමන්විතයි. මේ ලියැවිලි හැඳීන්වෙන්නේ "තල්මුද්" නමින්.

මේ ආගමික ලියැවිලි පවත්වාගෙන ගිය සහ ඒවා හැදෑරීම් කළ උගතුන් හැඳින්වුනේ "රැබි" නමින්.

දෙවන දේවස්ථාන යුදෙව් ආගමේ නිකායන්

දෙවන දේවස්ථාන සමයේ යුදෙව් ආගමේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන් (sects) තුනක් තිබුණා.

1. සෙඩුසි (Sadducees)
2. ෆාරිසි (Pharisees)
3. එසින්ස් (Essenes) 

මේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන් තුනට අමතරව මේ සමයේදී යුදෙව් ආගමෙන් අපගමන (offshoots) දෙකකුත් ඇති වුනා.

1. සමාරිටන් ආගම
2. ක්‍රිස්තියානිය

 

සෙඩුසි

දේවස්ථානය හා බැඳුනු ධාරාව නියෝජනය කළේ සෙඩුසි සම්ප්‍රදාය විසින්. "සෙඩුසි" කියන නමේ මූලය වුනේ පැරණි දේවස්ථානයේ පළමුවන ප්‍රධාන පූජක ධූරය දැරූ "සෙඩොක්" ගේ නම.

ඔවුන් පූජකයන්, ධනවතුන් සහ  දේශපාලන ප්‍රධානීන් අතර ප්‍රධාන වශයෙන් පැතිරී තිබුණා. මේ සම්ප්‍රදාය වතාවත් සහ සැකැස්ම අතින් බැබිලෝනියානු පිටුවහල් කිරීමට පෙර ආගමට වඩාත් සමීප වුනා. සෙඩුසි සම්‍ප්‍රදාය මුල්තැන දුන්නේ දේවස්ථානය මුල් කරගෙන කෙරුණු වතාවත් සහ පුද පූජා ආදියට. මේ සම්ප්‍රදායේ ආගමික අධිකාරීත්වය තිබුණේ පූජකයන් අත. සෙඩුසි සම්ප්‍රදාය හෙලනීය සංස්කෘතීය (ග්‍රීක සහ රෝම) සමඟ මුහුවීම ගැන ලිහිල් ස්ථාවරයක් දැරුවා.

සෙඩුසි සම්ප්‍රදායේ මූලික විශ්වාසයන් වුනේ:

1. මරණින් මතු ජීවිතයක් විශ්වාස නොකිරීම
2. මිනිසාට සම්පූර්ණ නිදහස් ස්වකැමැත්තක් (free will) ඇති බව
3. තනාක් පමණක් විශ්වාස කිරීම සහ තල්මුද් ලියැවිලි විශ්වාස නොකිරීම
4. ආගමික ලියැවිලි වල වචනාර්ථ අර්ථ දැක්වීම (literal interpretation) පිළිගැනීම

ෆාරිසි

ෆාරිසි සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කළේ ආගමික ලියැවිලි සහ ආගමික විද්වතුන් හා බැඳුනු ධාරාව. ෆාරිසි කියන නමේ මූලය වුනේ "ෆාරුස්" කියන හීබෲ වචනය. ඒකෙ තේරුම "වෙන් වුනු". ෆාරිසි සම්ප්‍රදාය සෙඩුසි දේශපාලන බල අධිකාරියෙන් වෙන්වීම සහ යුදෙව්වන් නොවන ජනතාව සමඟ ගනුදෙනු කිරීමේදී දැක්වූ දුරස්ථ බව මේ නමට මුල් වෙන්න ඇති කියල හිතන්න පුළුවන්. තවත් මතයකට අනුව ෆාරිසි නමේ මූලය පර්සියානු ජාතිකයන් හැඳින්වූ "පාර්සි" කියන වචනය.

ෆාරිසි සම්ප්‍රදාය ජනප්‍රිය වුනේ සාමාජ්‍යය ජනතාව අතර. බැබිලෝනියානු පිටුවහල් කිරීම සමයේ ඇතිවුනු දේවධාර්මික වෙනස්කම් නියෝජනය වුනේ මේ සම්ප්‍රදායෙන්. මේ සම්ප්‍රදායේ ආගමික අධිකාරීත්වය තිබුණේ රැබි වරුන් අත. ෆාර්සි සම්ප්‍රදාය හෙලනීය සංස්කෘතිය සමඟ මුහුවීම ගැන තරමක් දැඩි ස්ථාවරයක් දැරුවත් එය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතික්ෂේප කළේ නෑ. 

ෆාරිසි සම්ප්‍රදායේ මූලික විශ්වාසයන් වුනේ:

1. මරණින් මතු ජීවිතයක් විශ්වාස කිරීම
2. නැවත උට්ඨානය (resurrection) සහ අවසාන විනිශ්චය විශ්වාස කිරීම
3. සමහර අවස්ථා වලදී පමණක් මිනිසාට නිදහස් ස්වකැමැත්තක් ඇති බව
4. තනාක් සහ තල්මුද් දෙකම විශ්වාස කිරීම
5. ආගමික ලියැවිලි වල විද්වතුන් විසින් කරන විශ්ලේෂනාත්මක අර්ථ දැක්වීම් පිළිගැනීම

 

එසින්ස්

මේ ධාරාවන් දෙකටම බැහැර වුනු පිරිසක් එසෙන්සි සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කළා. එසෙන්සි කියන නමේ මූලය ගැන නිශ්චිත අදහසක් වර්තමාන ඉතිහාසඥයන්ට නෑ. බොහෝ විට එය ග්‍රීක මූලයක් සහිත නමක් විය හැකි අතර, එසෙන්සි වරු තමාව හඳුන්වාගැනීමට ඒ නම භාවිතා නොකළ බව හිතන්න පුළුවන්.

එසෙන්සි සම්ප්‍රදාය අනුගමනය කළ යුදෙව්වන් ප්‍රධාන සමාජයෙන් බැහැර වුනු සමූහයන් විදිහට ජීවත් වුනු අතර, අල්පේච්ඡ සහ සාමූහික ජීවන රටාවක් අනුගමනය කළා. මේ සම්ප්‍රදායේ ආගමික අධිකාරීත්වය තිබුණේ ඔවුන්ගේ සමූහයන්ගේ ප්‍රධානීන් අත. එසෙන්සි සම්ප්‍රදාය හෙලනීය සංස්කෘතිය සමඟ මුහුවීම සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතික්ෂේප කළා.

එසෙන්සි සම්ප්‍රදායේ මූලික විශ්වාසයන් වුනේ:

1. මරණින් මතු ජීවිතයක් විශ්වාස කිරීම
2. මරණින් මතු ආත්මය අභෞතික පැවැත්මක් ලබා ගන්නා බව
3. මිනිසාට කිසිම නිදහස් ස්වකැමැත්තක් නොමැති බව සහ සියල්ල දෙවියන් ගේ කැමැත්තට සිදුවන බව
4. තනාක් සහ තල්මුද් දෙකම විශ්වාස කිරීම
5. ආගමික ලියැවිලි වල දෙවියන් විසින් කෙලින්ම ලබා දෙන (inspired) අර්ථ දැක්වීම් පිළිගැනීම

සමාරිටන් ආගම

සමාරිටන් ආගමේ ආරම්භය වෙන්නේ බැබිලෝනියානු පිටුවහල් කිරීම අවසන් වී යුදෙව්වන් නැවත ඊශ්‍රායලයට පැමිණ දෙවන දේවස්ථානය ඉඳිකිරීම. මෙහිදී දෙවන දේවස්ථානයේ අධිකාරීත්වය නොපිළිගත් උතුරුදිග වාසය කළ පිරිසක් ගෙරිසිම් කන්දේ වෙනත් දේවස්ථානයක් ඉඳි කර යුදෙව් ආගමෙන් වෙන් වී ගියා. සමාරියා නගරය අගනුවර කර ගත් නිසා ඔවුන් හැඳින්වුනේ සමාරිටන් වරු වශයෙන්

සමාරිටන් වරු යුදෙව්න්න මෙන්ම හීබෲ සහ ඇරමැයික් භාෂා කතා කළ අතර, ඔවුන්ගේ ආගම සහ සංස්කෘ තිය යුදෙව්වන්ට විශාල වශයෙන් සමාන වුනා. ඔවුන්ගේ මූලය, යුදෙව්වන්ට ඇති සම්බන්ධය සහ යුදෙව් ආගමෙන් වෙන් වීමට හේතුව පැහැදිලි නෑ. ඒ ගැන යුදෙව්වන් දරන අදහස් සහ සමාරිටන් වරු දරන අදහස් එකිනෙක් පරස්පරයි.

සමාරියාව

සමාරිටන් වරුන්ට අනුව ඔවුන් පැවත එන්නේ ඇසිරියානුවන් විසින් ඊශ්‍රායල රාජධානිය යටත් කරගෙන එහි වාසය කළ ඊශ්‍රායල ගෝත්‍ර දහයේ ජනගහණයෙන් වැඩි පිරිසක් පිටුවහල් කළ පසු එහි ඉතිරි වූ අයගෙන්. ඒ අනුව ඔවුන් පැරණි ඊශ්‍රායල් රාජධානියේ උරුමකරුවන් වෙනවා.

නමුත් යුදෙව්වන්ට අනුව සමාරිටන් වරු පැවත එන්නේ ඇසිරියානුවන් විසින් සමාරියාවේ පදිංචි කළ විදේශික ජනයා සහ මුශ්‍ර වුනු යුදෙව්වන් ගෙන්.

සමාරිටන් ආගම යුදෙව් ආගමට බොහෝ දුරට සමානයි. ඔවුන්ගේ මූලික විශ්වාසයන් වුනේ:

1. ලෝකය නිර්මාණය කළ සර්වබලධාරී යාහ්වේහ් නම් දෙවියෙක් සිටින බව
2. මෝසස් සහ ජෝශප් දෙවියන් ගේ දිවැසිවරු බව
3. ටෝරා (තනාක් ලියැවිලි වල මුල් කොටස) ලියැවිලි වල දෙවියන් විසින් මෝසස් ට ලබා දුන් දැණුම අඩංගු බව
4. දෙවියන් ගේ ප්‍රධාන දේවස්ථානය ගෙරිසිම් කන්දේ පිහිටා ඇති බව

සමාරිටන් වරු

ඇලෙක්සැන්ඩර් අධිරාජ්‍යයා ගේ ආක්‍රමනයෙන් පර්සියානු අධිරාජ්‍යය බිඳවැටුණු පසු මේ ප්‍රදේශය ග්‍රීක සෙලුසිඩ් අධිරාජ්‍යයට යටත් වුනා. සමාරියාව සහ ජුදියාව සෙලුසිඩ් අධිරාජ්‍යය යටතේ අර්ධ ස්වාධීන රාජ්‍යය දෙකක් ලෙස වෙන වෙනම පැවතුනා. මේ දෙකෙන් ජනගහණයෙන් වැඩි සහ වඩා ධනවත් වුනේ සමාරියාව. 

නමුත් ක්‍රි.පූ. 100 දී පමණ ජුදියාව සමාරියාව ආක්‍රමණය කළ අතර එය සම්පූර්නයෙන්ම වගේ විනාශ කර දැම්මා. එයින් සමාරියාවේ සමෘදිය පිරිහී ගියා. පසුව මහා හෙරෝද් රජු ගේ කාලයේදී සමාරියාව ජුදියාවට සම්පූර්ණයෙන්ම යටත් වුනා. සමාරිටන් වරු ජුදියාවේ වැසියන් ලෙස යුදෙව් පාලනයක් යටතේ වාසය කළා.

රෝම අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව ඇතිවුනු යුදෙව් කැරලි වලදී ජුදියාව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර යුදෙව්වන්ගෙන් වැඩි පිරිසක් යුරෝපයට වහලුන් ලෙස විකුණා දැමුණු පසු නැවතත් ප්‍රදේශයේ බහුතර ජනගහණය වුනේ සමාරිටන් වරු. නමුත් ක්‍රි.ව. 480-570 සමයේදී සමාරිටන්වරු අතර රෝම අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව කැරලි තුනක් ඇතිවුන අතර මේ කැරලි අතිශය කෲර අන්දමට මර්ධනය කෙරුනා. සමාරිටන් වරු ලක්ෂ තුනක් පමණ මරා දැමුණු අතර, තවත් ලක්ෂ පහකට අධික පිරිසක් ප්‍රදේශයෙන් පලා ගියා. සමාරිටන් වරුන්ගේ ජනගහණය සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ විනාශ වී ගියා.

වර්තමානයේ ලෝකයේ සමාරිටන් වරු ඉන්නේ 1000 පමණ පිරිසක්. ඔවුන් වර්තමාන ඊශ්‍රායලයේ සහ පලස්තීනයේ වාසය කරනවා.

ක්‍රිස්තියානිය

ලෝකාවසානය සහ මෙසායා වරයෙක් පිළිබද විශ්වාස කළ යුදෙව් ආගමික දේශකයෙක් වුනු යෙහොෂුවා (යේසුස්) වටා ගොඩ නැංවුනු ක්‍රිස්තියානිය මුල් කාලයේදී යුදෙව් ආගමේ නිකායක් ලෙස පැවතුනු නමුත්, පසුව එය යුදෙව්වන් නොවන ජනයා ඉලක්ක කරගැනීමත් සමඟ යුදෙව් ආගමෙන් දේව ධාර්මිකව දැඩි ලෙස වෙනස් වුනු වෙනම ආගමක් බවට පත් වුනා.

 

දෙවන දේවස්ථාන යුදෙව් ආගමේ අවසානය

ක්‍රි.ව. 60-140 සමයේදී යුදෙව්වන් රෝම අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව කැරැලි කීපයක් ඇති කළ අතර මේ කැරලි මර්ධනය කෙරුණේ ඉතාමත් කෲර අන්දමින්. යුදෙව්වන් මිලියනයකට අධික ප්‍රමානයක් මිය ගිය අතර ඉතිරි වූවන්ගෙන් වැඩි දෙනෙක් වහලුන් ලෙස යුරෝපයට විකුණා දැමුණා. ජෙරුසෙලමේ දේවස්ථානය සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ කර දැමුණා. ඉතිරි වූ යුදෙව්වන්ට ජෙරුසෙලමට ඇතුළු වීම තහනම් කෙරුණා. මෙතැන් සිට යුදෙව්වන් පැවතුනේ ලෝකය පුරා විසිරී ගිය ජනගහණයක් හෙවත් ඩයස්පෝරාවක් ලෙස.

මේ විනාශය හමුවේ යුදෙව් ආගමේ ප්‍රධාන සම්ප්‍රදායන් තුනෙන් ඉතුරු වුනේ ෆාරිසි සම්ප්‍රදාය පමණයි. දේවස්ථානයේ විනාශයත් සමඟ සෙඩූසි සම්ප්‍රදාය නැති වී ගිය අතර, සුළුතරයක් වූ එසෙන්සි සම්ප්‍රදායට සමූලඝාතනය හමුවේ විනාශයෙන් ගැලවීමට හැකි වුනේ නෑ.

නමුත් ඩයස්පෝරාවේ සිටි රැබි වරු ෆාරිසි සම්ප්‍රදාය දිගටම පවත්වාගෙන ගියා. මේ නිසා මෙතැන් සිට යුදෙව් ආගම ඉදිරියට වර්ධන වුනේ ෆාරිසි සම්ප්‍රදාය විදිහට.

මෙතැන් සිට යුදෙව් ආගම හැඳින්වෙන්නේ "රැබානික් යුදෙව් ආගම" (Rabbinic Judaism) ලෙස.

ශුද්ධ වූ ග්‍රන්ථ

 

ඒබ්‍රහමික ආගම් වල පොදු ලක්ෂණයක් තමයි ඒ හැම එකකම ආගමික කරුණු අඩංගු ශුද්ධ ග්‍රන්ථ තිබීම. ඒබ්‍රහමික ආගම් තුනේ ශුද්ධ ග්‍රන්ථ මේවා :

1. යුදෙව් ආගම - තනාක්

2. ක්‍රිස්තියානි ආගම - බයිබලය

3. ඉස්ලාම් ආගම - කුරානය

මේවායේ සමාන ලක්ෂණය තමයි මේ සියල්ලේම අඩංගු වෙන්නේ දෙවියන් වහන්සේ විසින් මිනිසාට ලබා දුන් ආගමේ කරුණු වීම. හැබැයි සමානකම එතනින් ඉවරයි.

තනාක් 

තනාක් හෙවත් යුදෙව් බයිබලය හෙවත් පැරණි තෙස්තමේන්තුව කියන්නේ අවුරුදු දාහක විතර කාල පරිච්ඡේදයක් පුරා යුදෙව් ආගමේ විවිධ දිවැසිවරුන් සහ පූජකයන් විසින් ලියන ලද ආගමික ලියැවිලි වල එකතුවක්.

යුදෙව් බයිබලයේ මූලික වශයෙන් තියෙන්නේ දෙවියන් ලෝකය මවපු කතාව, දෙවියන් සහ ඒබ්‍රහම් අතර ඇති කරගත් ගිවිසුම (තෙස්තමේන්තුව), යුදෙව් ජාතිකයන්ගේ ඉතිහාසය සහ විවිධ දිවැසිවරයන් (Prophets) විසින් ඉදිරිපත් කළ දේවල්.

ඒ වගේම යුදෙව් ආගමේ සියළු ලියැවිලි තනාක් හෙවත් යුදෙව් බයිබලයට ඇතුල් කරලා නෑ. ඊට ඇතුල් නොකළ වෙනත් ආගමික ලියැවිලි විශාල ප්‍රමානයක් යුදෙව් ආගමේ තියෙනවා. මේවායින් සමහරක් මුඛ පරම්පරාගතව දීර්ඝ කාලයක් ආව ඒවා. සමහරක් සාපේක්ෂව පසු කාලීනව ආපු දේවල්. මේ ලියැවිලි වලට ලැබෙන පිළිගැනීම එකිනෙකට වෙනස්.

යුදෙව් බයිබලය ලියැවී ඇත්තේ හිබෲ භාෂාවෙන්.

බයිබලය

බයිබලය හෙවත් ක්‍රිස්තියානි බයිබලය හෙවත් නව තෙස්තමේන්තුව කියන්නේ

අවුරුදු දෙතුන් සීයක කාල පරිච්ඡේදයක් පුරා ක්‍රිස්තියානි ආගමේ මුල් කාලීන නායකයන් විසින් ලියන ලද ආගමික ලියැවිලි වල එකතුවක්.

සියළුම ක්‍රිස්තියානි බැතිමතුන් යුදෙව් බයිබලයත් තමාගේ ආගමික ග්‍රන්ථයක් විදිහට පිළිගන්නවා. ඊට අමතරව නව තෙස්තමේන්තුව එයට එක් කරනවා. මේ නිසා ක්‍රිස්තියානි බයිබලය පැරණි තෙස්තමේන්තුව සහ නව තෙස්තමේන්තුව විදිහට කොටස් දෙකකින් සමන්විතයි.

ක්‍රිස්තියානින් ගේ පැරණි තෙස්තමේන්තුවට යුදෙව් බයිබලයේ අඩංගු කරුණු සියල්ලම ඇතුළත් වෙනවා. ඊට අමතරව සමහර ක්‍රිස්තියානි නිකායන් යුදෙව්වන් තමාගේ බයිබලයට ඇතුල් නොකළ යුදෙව් ආගමික ලියැවිලි සමහරකුත් පැරණි තෙස්තමේන්තුවට ඇතුල් කරනවා. පෙරදිග පල්ලිය (Church of the East) ප්‍රාචීන ඕතඩොක්ස් පල්ලිය (Oriental Orthodox Church) සහ පෙරදිග ඕතඩොක්ස් පල්ලිය (Eastern Orthodox Church) මේ අතරින් ප්‍රධානයි.

නව තෙස්තමේන්තුව සමන්විත වෙන්නේ යේසුස් වහන්සේගේ ජීවිත කතාව, එතුමාගේ ඉගැන්වීම් සහ මුල් කාලීන ක්‍රිස්තියානියේ සිදු වූ වැදගත් සිදුවීම් වලින්. යුදෙව් බයිබලයට වගේම නව තෙස්තමේන්තුවටත් අඩංගු නොවුනු මුල් කාලීන ක්‍රිස්තියානි ආගමික ලියැවිලි රාශියක් තියෙනවා. මේ ලියැවිලි වලට ලැබෙන පිළිගැනීම එකිනෙකින් වෙනස්.

නව තෙස්තමේන්තුව මුලින්ම ලියැවී ඇත්තේ ග්‍රීක භාෂාවෙන්. පසුව එය ලතින් ඇතුළු භාෂා ගණනාවකට පරිවර්තනය වුනා.

කුරානය

කුරානය මේ දෙකට වඩා වෙනස්. කුරානය කියන්නේ එක් කතුවරයෙක් විසින් ලියන ලද පොතක්. ඉස්ලාම් බැතිමතුන්ට අනුව මේ කතුවරයා දෙවියන් වහන්සේ. අනෙක් අයට අනුව මුහම්මද් තුමා. කුරානයේ අඩංගු සියළු කරුණු අවුරුදු තිහක විතර කාලයකදී එකතු වූ ඒවා.

ඒ වගේම යුදෙව් සහ ක්‍රිස්තියානි බයිබලයන් ගේ තියෙන්නේ මිනිස්සු ලියපු දේවල් වුනාට කුරානයේ තියෙනවා කියල අපේක්ෂා කරන්නේ (meant to be) කෙලින්ම දෙවියන් ගේ වචන. මේ නිසා අනෙක් පොත් දෙකට වඩා කුරානය වඩා සංවිධානාත්මක සහ සංගතික ස්වරූපයක් ගන්නවා.

කුරානයේ අනෙක් විශේෂත්වය වෙන්නේ මුහම්මද් තුමාගේ ජීවිත කාලය තුලදීම කුරානයේ අඩංගු කරුණු ග්‍රන්ථාරූඪ වීම සහ එතුමාගේ මරණයෙන් අවුරුදු 12 ක් වැනි කෙටි කාලයකදී එය සම්මතකරණය (standardize) වීම. මේ නිසා කුරානය එහි මූලික ස්වරූපයෙන්ම හෝ ඊට ඉතාම ආසන්න තත්වයෙන් පවතින බවට හිතන්න පුළුවන්.

ක්‍රිස්තියානින් යුදෙව් බයිබලය පිළිගත්තත්, මුස්ලිමුන් යුදෙව් හෝ ක්‍රිස්තියානි බයිබල පිළිගන්නේ නෑ. ඉස්ලාම් ආගමට යුදෙව් ආගමේ එන සියළුම දිවැසිවරයන් සහ යේසුස් වහන්සේ සත්‍ය දිවැසිවරයන් ලෙස පිළිගත්තත්, බයිබලයේ අඩංගු කරුණු මිනිසුන් අතින් විකෘති වී ඇති බව ඔවුන් විශ්වාස කරනවා.

නමුත්, කුරානයේ අඩංගු කරුණු බයිබලයේ අඩංගු කරුණු වලට බොහෝ සෙයින් සමානයි. නමුත් සමහර වැදගත් වෙනස්කමුත් දකින්න පුළුවන්.

කුරානයේ ප්‍රධාන වශයෙන් අඩංගු වෙන්නේ දෙවියන් වහන්සේ විසින් වරින් වර මුහම්මද් තුමාට සහ එතුමා හරහා පොදුවේ මිනිස් වර්ගයාට ලබා දුන් පණිවුඩ. මේ පණිවුඩ ආගමික නීතිය, සදාචාරය, ආගමික වතාවත් සහ ආගමික මූලධර්ම වලින් සමන්විත වෙනවා.

කුරානය ලියැවී ඇත්තේ අරාබි භාෂාවෙන්.

ඒබ්‍රහමික ආගම් වල එන මාංශ අනුභවය පිළිබඳ ස්ථාවරය

 

ගොඩක් දෙනෙක් අතර තියෙන මතයක් තමයි සත්තු මරලා මස් කෑම පිළිබඳ ඒ ආගම් වල ස්ථාවරය වෙන්නේ "සත්තු කියන්නෙ මිනිස්සුන්ගේ පරිභෝජනයට දෙවියන් විසින් මවපු දෙයක්, ඒ නිසා උන්ව මරලා මස් කන එක කිසිම අවුලක් නෑ" කියන එක.

ඒත් මේක සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදියි.

බයිබලයේ එන උප්පත්ති කතාව අරගෙන බැලුවම, දෙවියන් වහන්සේ ලෝකය මවද්දී මිනිසා විතරක් නෙවෙයි, සියළුම සත්තු මවන්නේ ශාක භක්ෂකයන් (vegetarian) විදිහට.

"බලන්න, මම නුඹට (මිනිසාට) පොළව මත ඇති සියළුම ධාන්‍ය හටගන්නා පැලෑටි සහ පළතුරු හටගන්නා ගස් දෙමි; ඒවා නුඹේ ආහාරය වනු ඇත" දෙවියන් පැවසීය."
(උප්පත්‍ති 1:29)

"God said, "See, I give you (man) every seed-bearing plant that is upon all the earth, and every tree that has seed bearing fruit; they shall be yours for food."
(Genesis 1:29)

"පොළව මත සිටින සියළුම සතුන්ට, අහසේ සිටින සියළුම පක්ෂීන්ට සහ පොළව මත බඩ ගා යන, ප්‍රාණයක් සහිත, සියළුම ජීවීන්ට සියළුම හරිත ශාකයන් ආහාර වශයෙන් (මම දෙමි). එය එසේම විය."
(උප්පත්‍ති 1:30)

"And to all the animals on land, to all the birds of the sky, and to everything that creeps on earth, in which there is the breath of life, (I give) all the green plants for food." And it was so."
(Genesis 1:30)

මේ බයිබල් පාඨයන්ට අනුව දෙවියන් ලෝකය මවද්දී කිසිම සතෙකුට, මිනිසා ඇතුළුව, වෙනත් සතෙක් ආහාරයට ගන්න අවසර නෑ. ඔවුන්ට කෑමට අවසර දී ඇත්තේ ශාකමය දේ පමණයි.

ඒ දෙවියන් විසින් තමා මැවූ ජීවය ශුද්ධ වූ දෙයක් කොට සලකන නිසා.

ඒත් මිනිසාගේ දෙවෙනි පරම්පරාවේදීම කේන් විසින් තම සොහොයුරා වන ඒබල් ව මරා දමා මේ ශුද්ධත්වය කෙලසනවා.

මිනිසාට වෙනත් සතුන් ආහාරයට ගන්න අවසර ලැබෙන්නේ ගොඩක් පස්සෙ, මහා ජලගැල්මෙන් පසුව. 

දෙවියන් මහා ජලගැල්ම ඇති කරන්නේ මිනිසාගේ නපුරු දුෂ්ඨකම් වලින් ලෝකය මුදවාගෙන ලෝකයට නව ආරම්භයක් දීම සඳහා. මහා ජලගැල්මෙන් අනතුරුව දෙවියන් කියන දේ අනුව, මිනිසා සොබාවයෙන්ම දුෂ්ඨ බවත්, ඔහු ජීවය ශුද්ධ කොට නොසලකන බවත්, දෙවියන් වටහා ගත් බව ඇඟවෙනවා.

"සමිඳානන් සිත්කළු සුගන්ධය ආග්‍රණය කොට තමාටම මෙසේ පැවසීය: "මම නැවත කිසි දිනෙක මිනිසා නිසා ලෝකය විනාශ නොකරමි. මක් නිසාද, මිනිසාගේ සැලසුම් ඔහුගේ ආරම්භයේ සිටම දුෂ්ඨ වන බැවිනි. මම මේ වර කළ ලෙස නැවත කිසිම දිනෙක සියළුම ජීවීන් විනාශ නොකරමි."
(උප්පත්ති 8:21)

"The LoRD smelled the pleasing odor, and the LoRD said to Himself: "Never again will I doom the earth because of man, since the devisings of man's mind are evil from his youth; nor will I ever again destroy every living being, as I have done."
(Genesis 8:21)

මිනිසාගේ දුෂ්ඨ බව වටහා ගන්න දෙවියන් ඔහුට සත්තු මරලා මස් කන්න අවසර දෙනවා. ඒත් එක කොන්දේසියක් උඩ. ඒ ජීවයේ සලකුණ වන ලේ සියල්ල මළ සිරුරෙන් ඉවතට ගලා යන්න සැලැස්වීමෙන් තොරව මස් කෑම තහනම් කිරීමෙන්.

"ජීවත් වන සෑම ප්‍රාණියෙක්ම නුඹට කෑමට හැක; හරිත තණකොළත් සමඟ මේ සියල්ල මම නුඹට දෙමි."
(උප්පත්ති 9:3)

"Every creature that lives shall be yours to eat; as with the green grasses, I give you all these."
(Genesis 9:3)

"එනමුත්, නුඹ ජීව-රුධිරය අඩංගු මස් නොකෑ යුතුය."
(උප්පත්ති 9:4)

"You must not, however, eat flesh with its life-blood in it."
(Genesis 9:4)

යුදෙව් සහ ඉස්ලාම් ආගම් වල මස් කෑම සඳහා සතුන් මරන්න ඉතාම සංකීර්ණ නීති පද්ධතියක් හඳුන්වාදීලා තියෙන්නේ මේ හේතුව නිසා. දෙවියන් විසින් මවන ලද ජීවය ශුද්ධ වූ බවත්, ආහාරය සඳහා ජීවය විනාශ කරන්නේ නම් ජීවය ශුද්ධ වූ බව පිළිගත යුතු බවත් මේ නීති බව අදහසයි.

පසුව බයිබලයේ තවත් නීති මාලාවක් හඳුන්වා දීමෙන් ආහාරයට ගන්න පුළුවන් සතුන් වර්ග ගණන දැඩිව සීමා කරනවා.

ඉස්ලාම් ආගමේ ආහාර කෑමට අනුමත (හලාල්) වෙන ආකාරය බැලුවම මේ සංකල්පය ඉතාම පැහැදිලි වෙනවා.

ඉස්ලාමීය නීති අනුව, සියළුම ආහාර කෑමට අනුමත (හලාල්) බව තමයි සාමාන්‍යය (default) තත්වය. ආහාරයක් අනුමත නොවෙන්නේ මොකක් හරි ක්‍රමයකින් එය දූෂ්‍ය වී ඇති බව සහතිකයෙන්ම දැගත්තොත් විතරයි.

නමුත් මස් වලට විතරක් මේ තත්වය අනිත් පැත්ත.

සියළුම මස් කෑමට අනුමත නොවන බව තමයි සාමාන්‍යය (default) තත්වය. මස් කෑමය අනුමත (හලාල්) වෙන්නේ ඒ මස් නියමිත ක්‍රමයට සකස් කර ඇති බව සහතිකයෙන්ම දැනගත්තොත් විතරයි.

නමුත් ඒබ්‍රහමික ආගම් වල ප්‍රධාන ධාරාවේ අපගමනයක් (offshoot) විදිහට සලකන්න පුළුවන් ක්‍රිස්තියානි ආගමේ මේ සංකල්පය තදින් දකින්න ලැබෙන්නේ නෑ. ඒ ග්‍රීක-රෝම බලපෑම නිසා වෙන්න පුළුවන්. 

වර්තමාන නූතන සංස්කෘතියේ එන "සත්තු කියන්නේ මිනිසාගේ පරිභෝජනය සඳහා තියෙන දෙයක්" කියන එකේ මූලය ඒබ්‍රහමික ආගම් වලට වඩා ග්‍රීක-රෝම සංස්කෘතියෙන් එන දෙයක් කියන එක වඩා නිවැරදියි.

බයිබලයේ මැවීමේ කතාව

 

බයිබලයේ එන මැවීමේ කතාව යුදෙව්, ක්‍රිස්තියානි සහ ඉස්ලාම් ආගම් වල මූලිකම පදනමක්. යුදෙව්වන් සහ ක්‍රිස්තියානින් මේ මැවීමේ කතාව බයිබලයේ ඇති ආකාරයට කෙලින්ම පිළිගන්නවා. මුස්ලිමුන් ඒ කතාවේ සාරයෙන් සමාන, ඒත් ඊට මදක් වෙනස් කුරානයේ ඇති මැවීමේ කතාව පිළිගන්නවා.

හැබැයි "බයිබලයේ එන මැවීමේ කතාව" කීයල කිව්වට බැයිබලයේ මැවීමේ කතා දෙකක් තියෙනවා. මේ කතා දෙක එක ළඟින්ම තියෙන නිසා බොහෝ දෙනා මේක සලකන්නේ එකම කතාව විදිහට. ඒත් සැලකිල්ලෙන් කියවලා බැලුවම මේ දෙක කතා දෙකක් බව ඉතාම පැහැදිලියි.

පළවෙනි මැවීමේ කතාව තියෙන්නේ Genesis 1:1 සිට 2:4 දක්වා. ඒ කියන්නේ බයිබලයේ මුල්ම පරිච්ඡේද කීපය. දෙවෙනි මැවීමේ කතාව Genesis 2:5 සිට 2:24 දක්වා තියෙනවා.

ඊට පස්සේ Genesis 2:25 ඉඳලා දෙවෙනි කතාවේම දිගුවක් විදිහට ආදම් සහා ඒවා ගේ කතාව දිවෙනවා.

මේ කතා දෙකේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් කීපයක් තියෙනවා.

1. කතා දෙකේදී දෙවියන් හඳුන්වන නම් වෙනස්. පළවෙනි කතාවේ දෙවියන් හැඳින්වෙන්නේ "Elohim/God/දෙවියන්" (හීබෲ/ඉංග්‍රීසි/සිංහල) විදිහට. 

දෙවෙනි කතාවේ දෙවියන් හැඳින්වෙන්නේ "YHWH/Lord/සමිඳානන්" විදිහට.

2. පළවෙනි කතාවේ දෙවියන් අහස, පොළව, වතුර, ගස්වැල් නිර්මානය කර හැටි ගැන විස්තරාත්මකව සඳහන් වෙනවා. ඒ සඳහා පරිච්ඡේද කීපයක්ම වැය කරලා තියෙනවා. දෙවියන් දවස් හයකින් ලෝකය මවලා හත් වෙනි දවසේ විවේක ගත්ත කතාව තියෙන්නේ පළවෙනි කතාවේ. 

දෙවෙනි කතාවේ ඒ ගැන සඳහන් වෙන්නේ ඉතාම කෙටියෙන්, එක වාක්‍යයකින්.

3. පළවෙනි කතාවේ දින හයක් තිස්සේ එක් එක් දිනයේදී කළ නිර්මාන වෙන වෙනම විස්තරාත්මකව දක්වලා තියෙනවා. හත් වෙනි දවසේ දෙවියන් විවේක ගන්නවා.

දෙවෙනි කතාවේ එහෙම එකක් නෑ. දෙවියන් ලෝකය නිර්මානය කළා කියල විතරයි සඳහන් වෙන්නේ.

4. පළවෙනි කතාවේ මිනිසා මවපු හැටි ගැන විස්තරාත්මකව සඳහන් වෙන්නේ නෑ. මිනිහව නිර්මානය කරා කියලා විතරයි තියෙන්නේ. 

"And God created man in His image, in the image of God He created him;"
(Genesis 1:27)

දෙවෙනි කතාවේ ඒක ඊට වඩා විස්තරාත්මකයි. දෙවියන් දූවිලි වලින් මිනිහාගේ රූපය නිර්මානය කරලා ඊට ජීවන හුස්ම පිඹින හැටි තියෙන්නේ දෙවෙනි කතාවේ.

5. පළවෙනි කතාවේ මිනිහා නිර්මානය කරාට පස්සෙ ඔහුව කෙළින්ම ලෝකයට මුදා හරිනවා.

දෙවෙනි කතාවේ මිනිහාව තියන්නේ ඔහු සඳහාම නිර්මානය කළ විශේෂ උයනක. මිනිහා ලෝකයට යන්නේ තහනම් ගහේ ගෙඩි කෑවට පස්සෙ.

6. පළවෙනි කතාවේ මිනිහා සහ ගැහැණිය නිර්මානය කරන්නේ එකට. 

"Male and female He created them"
(Genesis 1:27)

දෙවෙනි කතාවේ මිනිහාව කලින් නිර්මානය කරනවා. පස්සේ ඔහුට උදව් කාරයෙක් (helper) සතුන් අතරින් හොයාගන්න බැරි වෙන නිසා උදව් කාරයෙක් විදිහට ඔහුගේ ඉළ ඇටයකින් ගැහැණිය නිර්මානය කරනවා. 

"So the LORD God cast a deep sleep upon the man; and, while he slept, He took one of his ribs and closed up the flesh at that spot. And the LORD God fashioned the rib that He had taken from the man into a woman;"
(Genesis 2:21, 2:22)

7. පළවෙනි කතාවේ මිනිහාගේ සහ ගැහැණියගේ නමක් සඳහන් වෙන්නේ නෑ.

දෙවෙනි කතාවේ මිනිසා සහ ගැහැණිය ආදම් සහ ඒවා විදිහට නම් කරනවා.

8. පළවෙනි කතාව බොහොම සංවිධානාත්මක ස්වරූපයක් ගන්නවා. ඒ වගේම ඒකෙ එන විස්තරය සාමාන්‍යයකරනය කළ (generic) වියුක්ත (abstract) එකක්.

දෙවෙනි කතාව විසුරුනු ස්වරූපයක් ගන්නවා. ඒක ළං වෙන්නේ ජනකතාවක ස්වරූපයට. ඒකෙ එන විස්තරයත් විශේෂ (specific) සං‍යුක්ත (compound) එකක්.

9. පළවෙනි කතාවේ එන දෙවියන් ඉතාම වියුක්ත සංකල්පයක්. දෙවියන් ගේ ස්වරූපයක් ගැන හෝ ඔහු මිනිහා එක්ක කෙලින්ම සම්බන්ධවීමක් ගැන සඳහන් වෙන්නේ නෑ.

දෙවෙනි කතාවේ එන දෙවියන් සං‍යුක්ත සංකල්පයක්. ඔහු මිනිහා එක්ක කෙලින්ම සම්බන්ධ වෙනවා. ඔහු උයනේ ඇවිදින හඬ මිනිහාට ඇහෙනවා. ඔහු මිනිහා එක්ක කතා කරනවා.

10. පළවෙනි කතාවේ දෙවියන් මිනිසා මවන අරමුණ පැහැදිලිව සඳහන් වෙනවා. ඒ ගහකොල සහ අනෙකුත් සත්තු පාලනය කරන්න. ඒ කියන්නේ දෙවියන් වෙනුවෙන් දෙවියන් ගේ කාර්‍යය ලෝකයේ ඉෂ්ඨ කරන්න.

"And God said, "Let us make man in our image, after our likeness. They shall rule the fish of the sea, the birds of the sky, the cattle, the whole earth,......."
(Genesis 1:26)

දෙවෙනි කතාවේ ඒ වගේ විශේෂ අරමුණක් සඳහන් වෙන්නේ නෑ.

මෙහෙම කතා දෙකක් තියෙන්නේ ඇයි?

යුදෙව් ආගම කියන්නේ ආගමික ශාස්තෲවරයෙක් විසින් බිහිකළ ආගමක් (බුද්ධාගම, ඉස්ලාමය) හෝ ආගමික නායකයෙක් වටා බිහිවුන ආගමක් (ක්‍රිස්තියානිය) නෙවෙයි. ඒක අවුරුදු දහස් ගණනක් තිස්සේ විවිධ අයගේ සහ විවිධ මූලාශ්‍ර වලින් ආපු අදහස් එකතු කර ගනිමින් ස්වාභාවිකව පරිනාමය වුනු ආගමක්. ඒ අතින් ඒක සමීප වෙන්නේ හින්දු ආගමට. මේ කතා දෙක යුදෙව් ආගමේ පරිනාමයේ කාල දෙකකදී බිහිවුනු කතා දෙකක් බව තමයි බයිබල් විශේෂඥයන් ගේ මතය.

දෙවෙනි කතාව මුල්කාලීන යුදෙව් ආගමේ පැවතුනු උප්පත්ති කතාව කියලා ඔවුන් අනුමාන කරනවා. පළවෙනි කතාව ඊට පසු කාලීනව යුදෙව් ආගම වඩාත් සංවිධානාත්මක සහ ඒකදේවවාදී ආගමක් බවට පත් වුනාට පස්සේ දෙවෙනි කතාවට ලියන ලද ඌන පූරණයක් බවයි ඔවුන් ගේ අදහස.

විකල්ප ප්‍රවාදයක්

සාමාන්‍යයෙන් ආගමික නොවන කෝණයකින් බයිබලය අධ්‍යයනය කරන බයිබල් වේදීන් ගේ මතය මේක කතා දෙකක් කියලා.

හැබැයි මේක එකම කතාවක් වෙන්න බැරිද​?

පළවෙනි කතාවේ කියන්නේ දෙවියන් ලෝකය​, අහස පොළව ඉර හඳ තාරකා, ලෝකයේ තියෙන ගහ කොළ​, සත්තු සහ අවසානයට මිනිසා මවපු හැටි. දෙවෙනි කතාවේ ආපහු මිනිසා මවපු හැටි ගැන කියනවා.

පළවෙනි කතාවේ "මිනිසා" කියල අදහස් වෙන්නේ සාධාරන (generic) අරුතකින්, ඒ කියන්නේ "මිනිස් වර්ගයා". එතැන තියෙන්නේ දෙවියන් මිනිස් වර්ගයා මවපු හැටි. ඒ කතාව අවසන් වෙන්නේ "අහස සහ පොළොව මැවීමේ කතාව එසේය​" කියලා.

"such is the story of heaven and earth when they were created"
(Genesis 2:4)

දෙවෙනි කතාව පටන් ගන්නේ "දෙව් සමිඳානන් පොළොව සහ අහස මැවූ පසු" කියලා. ඒ කියන්නේ දෙවෙනි කතාව පළවෙනි කතාවට පස්සෙ එන එකක් බවට සාධකයක් තියෙනවා.

"when the Lord God made earth and heaven"
(Genesis 2:5)

ඊට පස්සේ ආදම් නමින් මිනිහෙක් "තමාගේ ස්වරූපයට අනුව​" මැවූ හැටි සහ ඒවා නමින් ගැහැණියක් මැවූ හැටි විස්තර කෙරෙනවා.

මෙතැන කියන්නේ කලින් වගේ මිනිස් වර්ගයා මැවූ හැටි නෙවෙයි ආදම් කියලා එක මිනිහෙක් මවපු හැටි වෙන්න බැරිද​? ඒ කියන්නේ දෙවියන් මුලින් මිනිස් වර්ගයා මවනවා, ඊට පස්සේ ආදම් කියලා එක් සුවිශේෂී මිනිහෙක් මවනවා.

මේ ප්‍රවාදයට සාක්‍ෂි බයිබලයෙන් හමුවෙන්නේ නෑ. නමුත් කුරානයේ එන මැවීමේ කතාවේ මීට අනුබලයක් හොයාගන්න පුළුවන්.

කුරානයේ එන මැවීමේ කතාවට අනුව දෙවියන් ආදම් මවන්නේ පොළව මත "අනුප්‍රාප්තිකයෙක්" (කලීෆා) විදිහට​. එතැනදී දේවදූතයන් (angels) සහ දෙවියන් වහන්සේ අතර මේ වගේ සංවාදයක් ඇතිවෙනවා.

"මම පොළව මත අනුප්‍රාප්තිකයෙක් මවමි"

"ඔබ වහන්සේ පොළොව මත දූෂනය සහ මරණය ඇති කරන කෙනෙක් පිහිටුවන්නේ ද​? අපි ඔබ වහන්සේට නිරතුරුව වන්දනා නොකරන්නේද​?"

"මම ඔබ නොදන්නා දේ දනිමි"

"And [mention, O Muhammad], when your Lord said to the angels, “Indeed, I will make upon the earth a successive authority.” They said, “Will You place upon it one who causes corruption therein and sheds blood, while we declare Your praise and sanctify You?” Allah said, “Indeed, I know that which you do not know.”

(Surah al-Baqarah, Ayat 30 - Quran 2:30)

දැන් මෙතැන සංවාදය ඇති වෙන්නේ දෙවියන් මුලින්ම මිනිහෙක් මවන තැනදී නම්, මිනිසා පොළව මත දූෂනය සහ මරණය ඇති කරන කෙනෙක් කියලා දේවදූතයන් දන්නෙ කොහොමද​? දේවදූතයන් මිනිසා ගැන කලින් දැනගෙන හිටි බවට එතැනදී ඉඟි කෙරෙනවා. දේවදූතයන් මිනිසා ගැන දැනගෙන ඉන්නේ ආදම් මවදදී වෙනත් මිනිස්සු මවලා තිබුණු නිසාද​?

මේ කතාවට තවත් වඩා පැහැදිලි සාක්‍ෂියක් තියෙනවා ෂියා ඉස්ලාමයේ හදීතයක​. ඒ හදීතය කියන්නේ ඉමාම් ජාෆර් අල්-සදීක්. ජාෆර් අල්-සදීක් කියන්නේ මුහම්මද් තුමාගේ මී මුණුපුරෙක්, ෂියා ඉස්ලාමයේ එන ඉතා වැදගත් ඉමාම් වරයෙක් වගේම මුළු මහත් ඉස්ලාමීය ඉතිහාසයේම එන විශිෂ්ඨතම ආගමික විද්වතෙක්.

"මේ ආදම්ට පෙර දස දහස් ගණන් ආදම් ලා සිටිහය​."

"Before this Adam, there were a thousand thousand Adams."

(Bihar Al Anwar, Volume 2)

"සමහරවිට ඔබ සිතනවා ඇති දෙවියන් වහන්සේ ඔබට පෙර​මිනිසුන් නිර්මානය කළේ නෑ කියා. නැත​! මම දෙවියන් ගේ නාමයෙන් දිවුරා කියමි දෙවියන් ඔබට පෙර දස දහස් ගනන් මිනිසුන් නිර්මානය කලේය​. ඔබ එයින් අවසාන මනුෂ්‍යය පරපුරයි."

"Perhaps you think God has not created a humanity other than you. No! I swear to God that He has created thousands upon thousands of mankinds and you are the last among them."

(Behar al-Anwar, volume 14, page 79)

මේ හදීත වලින් පේන්නේ ආදම්ට පෙර පොළව මත මනුෂ්‍යයන් සිටි බවට ඔවුන් විශ්වාස කළ බව​. මිනිසාට පෙර පොළව මත "අර්ධ මිනිසුන්" සිටි බව සමහර ඉස්ලාමීය විද්වතුන් විශ්වාස කරන දෙයක්. විශේෂයෙන් ෂියා සහ සූෆි ඉස්ලාමීය විද්වතුන් අතර මේ විශ්වාසය පවතිනවා.

ඒ කියන්නේ දෙවියන් වහන්සේ මිනිසා මවලා යම්කිසි කාලයක් ගත වුනාට පසුව​, ආදම් නමින් විශේෂ මනුෂ්‍යයෙක් "ඔහුගේ ස්වරූපයට අනුව​" මවලා පොළවට එව්වාද​? ඒ එව්වේ බයිබලයේ එන ආකාරයට "පොළව පාලනය කිරීමට" සහ කුරානයේ එන ආකාරයට "අනුප්‍රාප්තිකයෙක්" විදිහට ද​?

ඒ කියන්නේ එතෙක් සතුන්ට වඩා වැඩි වෙනසක් නොමැතිව ජීවත් වුන මිනිසුන් "ශිෂ්ඨාචාර" කිරීමේ අරමුණෙන් ආදම් ව මැව්වාද​? ආදම්ට "දැණුම ලබා දීම" බයිබලයේ වගේම කුරානයේ දැඩිව අවධාරනය කරන දෙයක්. මිනිසා අනෙක් සතුන් ගෙන් වෙන් වෙලා සුවිශේෂී වෙන්නේ ආදම්ට ලබා දෙන මේ දැණුම නිසා.

සාමාන්‍යයෙන් ඒබ්‍රහමික ආගම් වල සැලකෙන්නේ ආදම් බිහිවෙන්නේ අවුරුදු 10,000 කට විතර කලින් කියලා. නව ශිලා යුගයේ බිහිවීම සහ මිනිසුන් කෘෂිකර්මාන්තයට යොමු වෙන්නේ අවුරුදු 10,000 කට විතර කලින් කියල තමයි පුරා විද්‍යාඥයන් සලකන්නේ.

ඒබ්‍රහමික ආගම්

 

ඒබ්‍රහමික ආගම් කියන්නේ යුදෙව්, ක්‍රිස්තියානි සහ ඉස්ලාම් කියන ආගම් තුනට (තව සුළු ආගම් කීපයක් තියෙනවා ඒබ්‍රහමික ගණයට වැටෙන. ඒවා නොසලකා හැරිය හැකි තරම් කුඩායි.)
 

අතීත සහ වර්තමාන ලෝකයේ වැඩිම ප්‍රතිශතයක් අදහන්නේ ඒබ්‍රහමික ආගම් නිසා මේක ලෝක ඉතිහාසය පැත්තෙන් බැළුවම ඉතාම වැදගත් සංසිද්ධියක්. ඒ වගේම ලෝක ඉතිහාසයේ වඩාත්ම වැඩි බලපෑමක් කළ අදහස් පද්ධතියක්.
 

මේවා "ඒබ්‍රහමික" ආගම් කියල හඳුන්වන්නේ මේ ඇදහීම් ක්‍රමය පටන් ගත්ත පුද්ගලයා විදිහට ඒ ආගම් වල සැලකෙන්නේ ඒබ්‍රහම් කියන පුද්ගලයා නිසා. ඒබ්‍රහම් කියන්නේ ඇත්තටම ජීවත් වුනු කෙනෙක්ද කියන එක විවාදාත්මකයි.
 

ඒබ්‍රහමික ආගම් වල පදනම් අදහස තමයි "ලෝකය මවපු සහ පවත්වාගෙන යන සර්ව බලධාරී එක දෙවියෙක් සිටී" කියන එක. ඒ දෙවියන් නැමදීම සහ ඒ දෙවියන් විසින් පනවන ලද නීති වලට අනුව ජීවත් වීම ඒබ්‍රහමික ආගම් වලින් බලාපොරොත්තු වෙනවා. ඒ දෙවියන් ගේ පණිවුඩ මිනිස් වර්ගයාට ලබා දෙන දිවැසිවරු පිළිබඳ විශ්වාසයකුත් ඒබ්‍රහමික ආගම් වල තියෙනවා.
 

යුදෙව්, ක්‍රිස්තියානි සහ ඉස්ලාම් ආගම් මේ මූලික අදහස් වලින් බොහෝ දුරට සමානයි. ඒත් තවත් බොහෝ කරුණු වලින් වෙනස්.

දෙවියන් ගේ නම

යුදෙව් ආගමේ දෙවියන් හඳුන්වන්නේ "එලොහීම්" කියන හීබෲ වචනයෙන්. එලොහීම් කියන්නේ දෙවියන් ගේ තනතුර හෙවත් ටයිටල් එක. දෙවියන් ගේ පුද්ගලික නම උච්චාරනය කිරීමට කිසිවෙකුටත් අවසර නෑ. ඒක "යහ්වෙහ්" කියන හීබෲ අකුරු හතරෙන් සංකේතවත් කෙරෙනවා.

බයිබලය ග්‍රීක් බසට පර්වර්තනය වෙද්දී එලොහීම් යන්න "තියොස්" ලෙසත්, යහ්වෙහ් යන්න "කුරියොස්" ලෙසත් පරිවර්තනය කෙරිලා තියෙනවා. ලතින් බසට එද්දි තියොස් "දෙවුස්" විදිහටත්, යහ්වෙහ් "ජෙහෝවා" විදිහටත් පරිවර්තනය වෙනවා. ඉංග්‍රීසියට එද්දි දෙවුස් "ගෝඩ්" වෙන අතර, යහ්වෙහ්
"ලෝර්ඩ්" වෙනවා.

ඉස්ලාමයේ දෙවියන් හඳුන්වන්නේ පාවිච්චි වෙන්නේ "අල්ලාහ්" යන අරාබි වචනය. මේක "අල්-ඉලාහා" හෙවත් "එක දෙවියන්" (the God) කියන එකේ කෙටි වීමක්. දෙවියන් ගේ පුද්ගලික නමක් ඉස්ලාමයේ එන්නේ නෑ.

දෙවියන් ගේ සොබාවය

යුදෙව් ආගමේ එන දෙවියන් බොහෝ දුරට සං‍යුක්ත දෙවි කෙනෙක්. දෙවියන් මිනිසා (ආදම් සහ මෝසස්) එක්ක කතා කරනවා. දෙවියන් ගේ අඩි ශබ්ධය ආදම්ට ඇහෙනවා. දෙවියන් ගේ ස්වරූපයක් වලා සහ අකුණු විදිහට මිනිසාට පේනවා.

ක්‍රිස්තියානියේ එන දෙවියන් ඊට වඩා වියුක්තයි. ක්‍රිස්තියානියට අනුව දෙවියන් ගේ ස්වරූපයන් තුනක් තියෙනවා (පියා, පුත්‍රයා සහ ශුද්ධාත්මය). මෙහිදී පියා ලෝකයත් එක්ක ගනුදෙනු වෙන ස්වරූපය වෙන අතර, පුත්‍රයා කියන්නේ ජේසුස් වහන්සේ විදිහට මනුෂ්‍ය වෙසින් ලෝකයට එන ස්වරූපය. ශුද්ධාත්මය කියන්නේ දෙවියන් ගේ අතිශය වියුක්ත ස්වරූපය.

ඉස්ලාමයේ එන දෙවියන් අතිශයින් වියුක්තයි. කිසිම අවස්ථාවක දෙවියන් මිනිසා සමඟ "එකට එක" ගනුදෙනු කරන්නේ නෑ. මුහම්මද් තුමාට පවා පණිවුඩ ලැබෙන්නේ ජිබ්‍රායීල් නම් දේව දූතයා හරහා. ඉස්ලාමයට අනුව දෙවියන් ගේ ස්වරූපයක් සිතේ මවා ගැනීමට උත්සහ කිරීම පවා නිෂ්ඵලයි.

ආගමික ශුද්ධ ග්‍රන්ථ

යුදෙව් ආගමේ ශුද්ධ ග්‍රන්ථය විදිහට සැලකෙන්නේ "තනකා" ලෙස හැඳින්වෙන ග්‍රන්ථ එකතුව. මේවා (බොහෝ විට ක්‍රිස්තියානින් විසින්) "යුදෙව් බයිබලය" සහ "පැරණි තෙස්තමේන්තුව" යන නම් වලිනුත් හැඳින්වෙනවා. තනාකා ලියල තියෙන්නේ හීබෲ භාෂාවෙන්.

ක්‍රිස්තියානි ආගමේ ශුද්ධ ග්‍රන්ථට විදිහට සැලකෙන්නේ බයිබලය. බයිබලය කියන්නේ යුදෙව් බයිබලය සහ ඒකට පසුව එකතු කළ කොටස් කීපයක්. යුදෙව් බයිබලය "පැරණි තෙස්තමේන්තුව" ලෙසත්, පසුව එකතු කළ කොටස් "නව තෙස්තමේන්තුව" ලෙසත් හැඳින්වෙනවා. බයිබලය මුලින් ග්‍රීක බසින් ලියලා පසුව ලතින් සහ වෙනත් භාෂා වලට පරිවර්තනය කෙරිලා තියෙනවා.

ඉස්ලාම් ආගමේ ශුද්ධ ග්‍රන්ථය වෙන්නේ කුරානය. කුරානය ලියලා තියෙන්නේ අරාබි බසින්. ක්‍රිස්තියානින් විසින් තනකාව සම්පූර්ණයෙන්ම පිළිගත්තත් මුස්ලිමුන් බයිබලය හෝ තනකාව සම්පූර්ණයෙන් පිළිගන්නේ නෑ.

දිවැසිවරු

යුදෙව් ආගමේ දිවැසිවරු විශාල ප්‍රමානයක් ඉන්නවා. ඔවුන් ගේ පණිවුඩ තනකාවේ සඳහන් වෙනවා.

ක්‍රිස්තියානින් යුදෙව් දිවැසිවරු සියල්ලන්ම පිළිගන්නවා. ඊට අමතරව ජේසුස් වහන්සේ අවසාන දිවැසිවරයා ලෙස පිළිගන්නවා. ජේසුස් වහන්සේ දෙවියන්ගේ එක් ස්වරූපයක් කියල සලකන නිසා එතුමන්ට අනෙක් දිවැසිවරුන්ට වඩා සුවිශේෂී තැනක් හිමිවෙනවා.

මුස්ලිමුන් යුදෙව් දිවැසිවරු සහ ජේසුස් වහන්සේව පිළිගන්නවා. නමුත් ඔවුන්ගේ පණිවුඩ ලෙස තනකාවේ සහ බයිබලයේ ඇති දේ පිළිගන්නේ නෑ. ඒ ඒවා විකෘති වී ඇතැයි ඔවුන් සලකන නිසා. ඉස්ලාම් ආගමේ ජේසුස් වහන්සේට සුවිශේෂී තැනක් දෙන්නේ නෑ. එතුමාත් තවත් එක් දිවැසිවරයෙක් පමණයි. අවසාන දිවැසිවරයා වශයෙන් මුහම්මද් තුමා පිළිගැනෙන අතර ඔහුට සුවිශේෂී තැනක් නොලැබුනත්, වඩාත්ම ගරු කරන දිවැසිවරයා වෙන්නේ මුහම්මද් තුමා.

ආගමේ ප්‍රභවය සහ විකාශය

යුදෙව් ආගම උපත ලබන්නේ එකල කනානය ලෙස හැඳින්වුන වර්තමාන පලස්තීනය/ඊශ්‍රායලය අයත් ප්‍රදේශයේ. ඒ ප්‍රදේශයේ එකල පැවතුනු ආගම වුනු "කනානීන ආගම" නම් බහුදේව වාදී ආගම ඒක දේව වාදී ආගමක් බවට පරිවර්තනය වීමෙන් යුදෙව් ආගම උපත ලබනවා. යුදෙව් ආගම සොබාවයෙන් "මැදපෙරදිග ආගමක්".

ක්‍රිස්තියානි ආගම උපත ලබන්නේ "යෙහෙෂුවා" නම් යුදෙව් ආගමික ගුරුවරයෙක් ගේ ඉගැන්වීම් ඔහුගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ ශිෂ්‍යයන් විසින් විකාශයන කිරීමෙන්. රෝම පාලකයන් යොහොෂුවා කුරුසියේ ඇණ ගසා මරා දැමූ පසු ඔහුගෙ ගෝලයන් යොහොෂුවා දෙවියන්ගේ එක් ස්වරූපයක් බව සහ මනුෂ්‍ය වර්ගයාගේ සියළු පව් වෙනුවෙන් ඔහු දිවිපිදූ බව අදහස් නිර්මාණය කළා. මේ ක්‍රිස්තියානි ආගමේ උපතයි. ක්‍රිස්තියානි ආගම උපත ලබන්නේ ඊශ්‍රායලයේ වුනාට වර්ධනය වෙන්නේ මුලින් ග්‍රීසිය ආශ්‍රිත නැගෙනහිර යුරෝපයේ සහ පසුව රෝමය ආශ්‍රිත බටහිර යුරෝපයේ. මේ නිසා ග්‍රීක/රෝම පූර්ව ක්‍රිස්තියානි ආගම් වල ආභාෂය ඒකට තදින් ලැබිලා තියෙනවා. ක්‍රිස්තියානි ආගම සොබාවයෙන් "යුරෝපීය ආගමක්".

ඉස්ලාම් ආගම උපත ලබන්නේ අරාබියේ. මේ කාලයේදී අරාබියේ පැවති ප්‍රධාන ආගම ඒක දේව වාදයේම විකෘතියක්. ඒ වගේම ඒ කාලයේ අරාබියේ (වර්තමානයෙ දක්නට නොලැබෙන) විවිධ ක්‍රිස්තියානි නිකායන් පැතිර තිබුනා. ඉස්ලාම් ආගම සොබාවයෙන් "මැදපෙරදිග ආගමක්".

තෝරා ගත් ජනවර්ගයක් පිළිබඳ අදහස

යුදෙව් ආගමේ පදනම වෙන්නේ යුදෙව්වන් කියන්නේ දෙවියන් විසින් තෝරාගත් ජනවර්ගයක් කියන අදහස. දෙවියන් ගේ තෝරාගත් ජනවර්ගය විදිහට ඔවුන්ට විශේෂ වරප්‍රසාද වගේම විශේෂ වගකීම් තියෙනවා. මේ තෝරාගත් ජනවර්ගයට වාසය කිරීම සඳහා ඊශ්‍රායලය නම් පොරොන්දු දේශයක් දෙවියන් විසින් ලබා දෙනවා.

ක්‍රිස්තියානි ආගම තෝරාගත් ජනවර්ගයක් ගැන සලකන්නේ නෑ. ඇත්තෙන්ම ක්‍රිස්තියානි ආගම කියන්නේ සියළුම ජනවර්ගයන්ට ගැලපෙන ලෙස සකස් කරගත් යුදෙව් ආගම කියල සලකන්න පුළුවන්. ක්‍රිස්තියානි ආගමට අනුව දෙවියන් කිසිම ජනවර්ගයකට විශේෂ සැලකිල්ලක් දක්වන්නේ නෑ.

ඉස්ලාම් ආගමටත් තෝරාගත් ජනවර්ගයක් ගැන සලකන්නේ නෑ. ඉස්ලාමයේ පණිවුඩය අරාබි ජනවර්ගය අතරට අරාබි භාෂාවෙන් පැමිණියත්, ආගම සහ දෙවියන් ඉදිරියේ සියළු ජනයා සැලකෙන්නේ සමානව.

ආගමික නීති රීති

යුදෙව් ආගමට අනුව දෙවියන් නීති රීති 613 ක් පනවා තියෙනවා. මින් ප්‍රධාන නීති 10 ක් "දස පනත" ලෙස හැඳින්වෙනවා. සියළුම යුදෙව්වන් තදින්ම මේ නීති වලට අනුව ජීවත් විය යුතු බව විශ්වාස කෙරෙනවා. මේ දෙවියන් සහ මිනිසා අතර ඇති කරගත් ගිවිසුමක්. නමුත් සමහර පසුකාලීන යුදෙව් නිකායන් මේ නීති ලිහිල් කරලා ඒ අනුව ජීවත් වීම අනිවාර්‍යය නොවන බව සඳහන් කරනවා.

ක්‍රිස්තියානි ආගම යුදෙව් ආගමේ නීති *සාමාන්‍යය වශයෙන්* පිළිගත්තත් (විශේෂයෙන්ම දස පනත) සියළුම නීති අකුරටම පිළිපදින්න අවශ්‍යය යැයි විශ්වාස කරන්නේ නෑ. ඒ ජේසුස් වහන්සේ කුරුසිය මත දිවි පිදීම මගින් දෙවියන් සහ මිනිසා අතර නව ගිවිසුමක් ඇති කරගත් බව ඔවුන් විශ්වාස කරන නිසා. මේ නව ගිවිසුමට අනුව ජේසුස් වහන්සේගේ දිවි පිදීම විශ්වාස කිරීම සහ "යහපත් ජීවිතයක්" ගත් කිරීම ප්‍රමානවත්.

ඉස්ලාම් ආගම යුදෙව් නීති පිළිගන්නේ නෑ. ඒ වෙනුවට ඔවුන් මුහම්මද් තුමා හරහා දෙවියන් ලබාදුන් නව නීති සමුදායක් පිළිපදිනවා (නමුත් බොහෝ ඉස්ලාමීය නීති යුදෙව් නීති වලට ගොඩක් සමානයි). ඉස්ලාමයට අනුව මේ නීති සියල්ලම අකුරටම පිළිපැදීම අවශ්‍යයි.

දේශපාලනික සං‍රචකය

යුදෙව් ආගම ඉතා දැඩි ලෙස දේශපාලනිකයි. යුදෙව් ආගමේ පදනම් සංකල්පයක් වෙන්නේ දෙවියන් විසින් යුදෙව්වන්ට "ඊශ්‍රායලය" නම් දේශයක් ලබා දීම. මේ දේශය පවත්වාගෙන යාම පිළිබඳ උපදෙස් යුදෙව් ආගමට ඇතුළත් වෙනවා.

ක්‍රිස්තියානි ආගම දේශපාලනික වෙන්නේ නෑ. ක්‍රිස්තියානි ආගමේ සම්පූර්න අවධානය යොමු වෙන්නේ පුද්ගලයා පිළිබඳව. මේ නිසා ක්‍රිස්තියානිය "පුද්ගලික ආගමක්" කියලා සලකන්න පුළුවන්.

ඉස්ලාමයේත් මූලික අවධානය යොමු වෙන්නේ පුද්ගලයා පිළිබඳව. නමුත් ඉස්ලාමීය අදහස් මත රාජ්‍යයක් පිහිටුවීම සහ ඒ රාජ්‍යය පවත්වාගෙන යාම පිළිබඳ අදහස් ඉස්ලාමයට ඇතුළත්. නමුත් යුදෙව් ආගමේ වගේ ඒක අනිවාර්‍යය අංගයක් හෝ නිශ්චිත දේශයක් පිළිබඳ අදහසක් නෙවෙයි.

ගැලවීම

යුදෙව් ආගමට අනුව තනි පුද්ගලයාගේ ගැලවීමට වඩා අවධානය ලැබෙන්නේ රාජ්‍යයක් වශයෙන් ඊශ්‍රායලයේ පැවැත්ම පිළිබඳ. තනි පුද්ගලයාගේ ගැලවීම තියෙන්නේ දෙවියන් ගේ නීති වලට අනුව ඊශ්‍රායලය පවත්වාගෙන යාම තුළ.

ක්‍රිස්තියානියට අනුව ගැලවීම සම්පූර්නයෙන්ම රඳා පවතින්නේ ජේසුස් වහන්සේ විසින් කුරුසිය මත සිදුකළ කැපකිරීම පිළිබඳ විශ්වාසය තැබීම මත. ඒ අනුව යමෙක් තමා කළ පාපයන් පිළිබඳ සැබැවින්ම පසුතැවී ජේසුස් වහන්සේ පිළිබඳ විශ්වසය තැබීමෙන් ඔහුගේ පව් වලට සමාව ලැබෙනවා.

ඉස්ලාමයට අනුව ගැලවීම සම්පූර්නයෙන්ම රඳා පවතින්නේ තමා මෙලොව ජීවත් වන ආකාරය අනුව. තමා සිදු කරන සෑම පාපයකටම අවසන් විනිශ්චය අවස්ථාවේ වගකීමට සිදුවන අතර, පාපයන්ට සමාව ලැබීමට ඇති එකම ක්‍රමය ඒ වෙනුවට යහපත් ක්‍රියා කිරීම.

සංස්කෘතික සං‍රචකය

යුදෙව් ආගම යුදෙව් සංස්කෘතිය සමඟ ඉතා තදින් බැඳී තියෙනවා. මේ බැඳීම කොතරම් ප්‍රභලද යතොත්, සංස්කෘතික යුදෙව්වෙක් නොවී කෙනෙක්ට යුදෙව් ආගම අදහන්න බෑ.

ක්‍රිස්තියානිය සංස්කෘතියෙන් සම්පූර්නයෙන්ම වාගේ ස්වායත්තයි. ඕනෑම සංස්කෘතියක කෙනෙක්ට ක්‍රිස්තියානි ආගම අදහන්න පුළුවන්.

ඉස්ලාම් ආගමත් මූලධාර්මිකව සංස්කෘතියෙන් ස්වායත්තයි. නමුත් ප්‍රායෝගිකව ඉස්ලාම් ආගම ඇදහීමේදී අරාබි සංස්කෘතික බලපෑම යම් දුරකට ඇතිවෙනවා. ඒ ඉස්ලාමයේ ආගමික නීති මගින් අරාබි සංස්කෘතිය දැඩි ලෙස හැඩගස්වා ඇති නිසා ඒ දෙක වෙන් කර ගත නොහැකි ලෙස එකට බැඳී ඇති හෙයින්.


සාරාංශගත කිරීමක් විදිහ ගත්තොත්, ඉස්ලාමය කියන්නේ යුදෙව් ආගමේම දිගුවක් විදිහට සලකන්න පුළුවන් අතර, ක්‍රිස්තියානිය කියන්නේ යුදෙව් ආගමේ අපගමනයක් (offshoot) විදිහට සලකන්න පුළුවන්.

ඒබ්‍රහමික දෙවියන් ගේ නම

 

"ඒබ්‍රහමික දෙවියන් හඳුන්වන නම" බැලූ බැල්මට සරළ වගේ පෙනුනට ඉතාමත් සංකීර්න මාතෘකාවක්.

 

යුදෙව් ආගම

ඒබ්‍රහමික ආගම් වල මූලය වෙන යුදෙව් ආගමේ දෙවියන් හඳුන්වන ආකාර කීපයක් තියෙනවා.

එලෝහිම්

මූලික ස්වරූපය තමයි "එලෝහිම්". එලෝහිම් කියන්නේ හීබෲ භාෂාවෙන් "දෙවියන්" කියන තේරුම ඇති "එල්" කියන වචනයේ බහුවචන ස්වරූපය. මේක බහුවචන ස්වරූපයෙන් දක්වලා තියෙන්නේ ගෞරවාර්ථයෙන්. ඒ නිසා "එලෝහිම්" කියන එක "දෙවියන්" කියලා සිංහලට පරිවර්තනය කරන්න පුළුවන්.

හීබෲ භාෂාවෙන් ඕනෑම දෙවි කෙනෙක් හඳුන්වන්නේ "එල්" නමින්. උදාහරණයකට රෝම දෙවියෙක් වෙන ජුපිටර්ව හීබෲ භාෂාවෙන් "එල්" කියලා හඳුන්වන්න පුළුවන්. මේ නිසා "එලෝහිම්" කියන්නේ යුදෙව් ආගමේ එන එක දෙවියන් හඳුන්වන පදවි නාමය හෙවත් title එක.

යහ්වෙහ්

බයිබලයේ එන කතාවට අනුව දෙවියන් මුල් කාලයේදී හැඳින්වන්නේ එලෝහිම් කියලා පමණයි. ඊශ්‍රායල් වැසියන් සමඟ ඊජිප්තුවෙන් පලා එන අතරමගදී මෝසෙස් දෙවියන් ගෙන් මෙහෙම අහනවා.

"මම ඊශ්‍රායල් වැසියන් අමතා 'ඔබලාගේ පියවරුන් ගේ දෙවියන් මා එවන ලදී' යැයි කියද්දී 'ඒ දෙවියන් ගේ නම කුමක්දැ?' ඔවුහු මගෙන් අසති. මම ඔවුන්ට පිළිතුරු දිය යුත්තේ කෙසේද?"
(නික්මයාම 3:13)

"When I come to the Israelites and say to them, 'The God of your fathers has sent me to you,' and they ask me, 'What is His name?' what shall I say to them?"
(Exodus 3:13)

දෙවියන් ඔහුට දෙන උත්තරය ඉතාම සිත්ගන්නා සුළුයි.

"'ඒයේ-අෂෙර්-ඒයේ' දෙවියෝ ඔහුට පැවසූහ. උන්වහන්සේ තවදුරටත් කතා කරමින් 'ඒ නිසා ඔබ ඊශ්‍රායල් වරුන්ට ඒයේ විසින් මා ඔබ වෙත එවන ලදී කියා කියන්න'" යැයි පැවසූහ.
(නික්මයාම 3:14)

And God said to Moses, "Ehyeh-Asher-Ehyeh." He continued, "Thus shall you say to the Israelites, 'Ehyeh sent me to you.' "
(Exodus 3:14)

මෙතැන "ඒයේ-අෂෙර්-ඒයේ" කියන හීබෲ පදයේ නියම තේරුම විවාදාත්මකයි. වඩාත්ම පිළිගන්නා තේරුම "මම පත්වන දේ බවට මම පත්වේවි" (I will be what I will be). ඒකෙන් අර්ථවත් වෙන්නේ "මගේ සොබාවය කුමක්දැයි කියා මගේ ක්‍රියාවන් ගෙන් ඔබට වැටහේවි" කියන එක.

ඊළඟට දෙවියන් තමාගේ නම හඳුන්වාදෙන්නේ "ඒයේ" කියලා (ඒ නිසා ඔබ ඊශ්‍රායල් වරුන්ට "ඒයේ" විසින් මා ඔබ වෙත එවන ලදී කියා කියන්න). ඒයේ කියන එකේ තේරුම "මම පත්වේවි" (I will be). ඒක "ඒයේ-අෂෙර්-ඒයේ" කියන එකේ කෙටි ස්වරූපය.

ඊළඟට දෙවියන් මෝසෙස් ට තවත් විධානයක් දෙනවා.

"දෙවියෝ තවදුරටත් මෝසෙස් ට මෙසේ පැවසූහ. "එබැවින් ඔබ ඊශ්‍රායල් වරුන්ට මෙසේ පවසන්න: ' יהוה, ඔබේ පියවරුන්ගේ දෙවියන්, ඒබ්‍රහම් ගේ දෙවියන්, අයිසැක් ගේ දෙවියන්, යාකොබ් ගේ දෙවියන් මාව ඔබ වෙත එවන ලදී. මෙය සදාකාලයටම මාගේ නම වේවා!"
(නික්මයාම 3:15)

5 And God said further to Moses, "Thus shall you speak to the Israelites: The LoRD/ the God of your fathers, the God of Abraham, the God of Isaac, and the God of Jacob, has sent me to you: This shall be My name forever, This My appellation for all eternity"
(Exodus 3:15)

මෙතැන දෙවියන් තමාගේ නම විදිහට සඳහන් කරන්නේ හීබෲ අකුරු හතරක් (יהוה). ඒවා ශබ්ධ කරන විදිහ අනුව "යහවහ (YHWH)" කියලා පරිවර්තනය කරන්න පුළුවන්.

හීබෲ භාෂාවේ ප්‍රානාක්ෂර නෑ. තියෙන්නෙ ගාත්‍රාක්ෂර පමණයි. ප්‍රානාක්ෂර එකතු කරන්නේ උච්චාරනය කරද්දී. මේ නිසා YHWH කියන එකේ නියම උච්චාරනය කවුරුවත් දන්නේ නෑ. ඒක "යහ්වෙහ්" කියලා අනුමාන කරනවා.

යහ්වෙහ් කියන්නේ දෙවියන් ගේ නම. එලෝහිම් කියන්නෙ දෙවියන් ගේ තනතුර. (ජනාධිපති - තනතුර; ජෝ බයිඩන් - නම වගේ).

අදොනායි

දෙවියන් වහන්සේ ඊශ්‍රායල් වරුන්ට දස පනත (ten commandments) ඉදිරිපත් කරද්දී හත්වැනි පනත විදිහට දක්වන්නේ "මාගේ නම නිකරුනේ භාවිතා නොකරනු" යන්න. මේ නිසා "යහ්වෙහ්" නම උච්චාරනය කිරීමට දැඩි සීමාවක් පැනවෙනවා.

මේ සම්ප්‍රදාය පසු කාලීනව වඩාත් තීව්‍ර වීමෙන් "යහ්වෙහ්" යන්න උච්චාරනය කිරීම යුදෙව්වන් සම්පූර්නයෙන්ම නවතා දමනවා. එය උච්චාරනය කරන්නේ ඔවුන්ගේ පූජ්‍යස්ථාන වලදී විශේෂ දේව මෙහෙයන් අතරතුරදී පමණයි. ඒ දෙවියන්ට ඇති ගෞරවයේ සංකේතයක් විදිහට.
ඒ වෙනුවට යුදෙව්වන් එදිනෙදා ව්‍යවහාරයේදී "යහ්වෙහ්" වෙනුවට "අදොනායි" කියන වචනය භාවිතා කරන්න පටන් ගන්නවා. උදාහරණයකට බයිබලය කියවද්දී යුදෙව්වෙක් "YHWH" යන්න කියවන්නේ "අදොනායි" ලෙසින්.

"අදොනායි" කියන්නෙ "අදොන්" කියන හීබෲ වචනයේ බහුවචන ස්වරූපය. අදොන් කියන එකේ තේරුම "මාගේ ස්වාමියා".

ක්‍රිස්තියානිය

ක්‍රිස්තියානි ආගමේ ආගමික ග්‍රන්ථ මුලින්ම ලියැවෙන්නේ ග්‍රීක භාෂාවෙන්. පසුකාලීනව ඒවා ලතින් බසට පරිවර්තනය කෙරෙන අතර, ඊටත් පසුව ඉංග්‍රීසියට සහ වෙනත් යුරෝපියානු භාෂා වලට පරිවර්තනය කෙරෙනවා.

මේ පොත් වලදී "එලොහිම්" කියන එක පරිවර්තනය කෙරෙන්නේ "තියොස්" (Theos) කියලා. ඒකෙ තේරුම "දෙවියන්". තියොස් ලතින් බසට එද්දී "තියෝ" (Theo) වෙනවා. ඉංග්‍රීසියට එද්දී "ගෝඩ්" God වෙනවා. සිංහල බයිබල වල මේක පර්වර්තනය කරල තියෙන්නේ "දෙවියන්" කියලා.

YHWH කියන එක ග්‍රීක බසට පරිවර්තනය වෙන්නේ "කූරියොස්" (Kurios) කියලා. ඒකෙ තේරුම "ස්වාමියා". ඇත්තටම මේක "අදොනායි" කියන එකේ පරිවර්තනය. කූරියොස් කියන එක ලතින් බසට පරිවර්තනය කරන්නේ "ඩොමිනස්" (Dominus) කියලා. ඒක ඉං‍ග්‍රීසියට එද්දී "ලෝඩ්" (Lord) වෙනවා. සිංහල බයිබල වල මේක පර්වර්තනය කරල තියෙන්නේ "සමිඳානන්" කියලා.

සමහර ලතින් කතුවරු ඩොමිනස් වෙනුවට ග්‍රීක "කූරියොස්" කියන එකෙන් බිඳ ගත්ත "කයිරී" කියන වචනය පාවිච්චි කරල තියෙනවා. තවත් සමහරු කෙලින්ම මූලයටම ගිහින් YHWH කියන එක "යෙහෝවා" නැත්තම් "ජෙහෝවා" කියල පරිවර්තනය කරලා තියෙනවා. ඒ ඇසුරෙන් යෙහෝවා/ජෙහෝවා කියන එක ඉංග්‍රීසියට සහ වෙනත් භාෂා වලට ඇවිල්ලා තියෙනවා.

ක්‍රිස්තියානින් දෙවියන් ගේ නම උච්චාරනය නොකිරීමේ නීතිය නිසාදෝ "යෙහෝවා" කියලා යොදන්නේ ඉතාම කළාතුරකින්. ඒ වෙනුවට ගෝඩ් කියන වචනය තමයි සුලභව භාවිතා කරන්නේ. සමහරු "ගෝඩ්" වෙනුවට "ගෝෂ්" වගේ ආදේශක වචන (oh my gosh) භාවිතා කරන්නේත් ඒ නීතිය නිසාවෙන්.

ඉස්ලාමය

ඉස්ලාමයේ දෙවියන්ට ඇත්තේ එකම වචනයක් පමණයි. ඒ "අල්ලාහ්".

අරාබි බසින් "දෙවියන්" කියන අරුත ඇති "ඉලාහ්" කියන වචනය සහ අරාබියේ definite article එක (ඉංග්‍රීසියේ නම් the) වෙන "අල්" කියන වචන දෙක එකතුවීමෙන් (අල්-ඉලාහ් -> අල්ලාහ්) අල්ලාහ් හැදිලා තියෙනවා. ඒකෙ තේරුම "එකම දෙවියන්" (the God).

දෙවියන්ට කියන පුද්ගලික නමක් (YHWH වැනි) ඉස්ලාමයේ එන්නේ නෑ. ඒ වෙනුවට දෙවියන් ගේ ගුණ නිරූපනය වන විරුද නම් අනූ නවයක් ඉස්ලාමයේ තියෙනවා. ඒවා හැඳින්වෙන්නේ "අස්මා උ ඉල්ලහි ඉ-හුස්නා" (දෙවියන් ගේ අලංකාර නම්) කියලා.

ඒ අතරින් වඩාත් ප්‍රසිද්ධ නම් කීපයක් පහතින්:
අර්-රහ්මාන් : දයාන්විත (compassionate)
අර්-රහීම් : කාරුණික (merciful)
මාලික් : රජු (king)
අස්-සලාම් : සාමය උදා කරන්නා (giver of peace)
අල්-කුද්දුස් : ශුද්ධ වූ (holy)
අල්-මූමින් : ආරක්ෂාව සපයන්නා (provider of security)
අල්-මුහයිමින් : පාලකයා (controller)
අල්-ජබ්බාර් : සර්වබලදාරී (omnipotent)
අල්-කාලික් : නිර්මානකරු (creator)
අර්-රසාක් : සපයාදෙන්නා (provider)